وش نہ انت جنگانی بدیں بولی۔ اسد بلوچ

زند سپرے ءُ سپرے ءَ ادار نیست دائم روان انت، پند جنان انت، ھرچ ساھدار جتا یک رنگے زندگی ءِ مساپرانت، ھر چ ھما جاہ ءَ دم بارت آئی ءِ سپر آسر بیت۔ بنیادم چہ بن ازل ءَ تھاروکیاں رژن ءِ مساپر بوتگ ۔رژن پہ بنی آدماں بدلی ءُُ سدلی ءُُ نوکی ءِ چیدگے زانگ بیت۔ تھاری ھم یک ھساب ءَ نہ انت ، پہ ھرچ کسءَ تھاری ءِ جتائیں دروشم ءُ بستارے۔ ھمے پئیم رژن ھم پہ ھرچ کس ءَ جتا بستارے داریت۔ ھرچ سا ھد ا ر وتی وتی راھاں پند جنان زندءِ گرانیں باراں وت بوجاں کنت،وت راہ ءُ در شوھازیت آپ سراں سربیت ۔بلے کسھاں ھما کس مانیت کہ باراں بوجگ بزانت۔
1
منی گمان ھمیش ات کہ من ءُ آ اے رندی کہ دوچار کپتیں یک شورے پہ وت ٹہین ایں ، من ءُ آ چہ درکسانی ءَ سنگت بوتگ ایں ۔ داں منا یات کنت من آئی ءِ ءُ آئی ءَ منی ھچ گپ بھ دل ءَ نیاورتگ ۔ ما اگاں جاک کتگ، کوکار کتگ، اڑتگ ءُ مڑاتگ ایں بلے وت ماں وت دیراں بھ زھر نبوتگ ایں۔ھمک روچ گوں یکے دومی ءَ لئیب ءُ گوازی، سنگتی، کندگ ءُ مسکرا مئے آدت بوتگ ۔برے اے دمک ءَ بہ تچ برے آپل ءَ دور کن ۔ روچے یکے ءِ ملک ءُ گواش ءَ برو ءُ برُن ۔منا ھوش ھم نہ کنت کہ ما گوں یکے دومی ءَ دیراں جتا بوتگ ایں ۔بلے اے اولی رند انت کہ سک دیریں مایکے دومی ندیستگ ۔آ کجا انت من ھچ نزاناں۔ لھتیں روچ بیت آ من ءَ سک گیرآھگ ءَ ات۔ اے منی گمانات کہ من ءُ آ زوت دچار کپ ایں۔ اگاں دچار کپتیں پہ وت شورے ٹہین ایں ۔
2
چوناھا آئی ءَ منا ھمے گْوشتءُ شت کہ آ لاپ ءِ شوھاز ءَ روگ ءَ انت۔ پرچا کہ کودکی ءَ وتی روچ وارتگ انت، نو ما زند ءِ چکاسانی دؤرے ءَ اتکگ ءُ سربوتگ ایں ۔پمشکہ لاپءِ شوھاز المی انت۔ اے ھبراں پُرّیں شانزدہ سال گوستگ ۔دم پار من آ نہ دیست۔ آ پہ لاپ ءِ شوھاز کجا وئیل بوت من بہہ ھچ کس جست نہ کت ءُ وت ھم نزانت کہ آ کجا شتگ ، چے کنگ ءَ انت، پرچا نئیت ، چیا انچو دیر کنگ ءَ انت۔ نو ھمیش اِنت لھتیں روچ بیت من پہ آئی ءَ جیڑگ ءَ ات اوں، من ءَ وت سرءَ آ گیر آھگءَ ات ۔ اے شانزدھیں سالاں یک رندے ھم پہ روزگار آ منی گتّ ءُ گمان ءَنیاتکگ ات۔  نو من جیڑگ ءَ اوں کہ اے رندی اگاں من آدیست ،الم ءَ آئی ءَ چہ جست ءُ پرس کناں، کجا بوتگِ؟ چے کتگ ءِے ؟کدی رؤت؟ دوار کدی کئیت ؟مرچی کماشے گپ ءَ ات کہ دوشی کورءِ لمب ءَ پنچ کنٹ دز کپتگ ، یکے ءِ سر پر نہ بوتگ، دومی ءِ دست، سیمی ءِ پاد ، پنچانی آزا سلامت نہ بوتگ انت ، جان ءِ گوشت براتگ انت ،پنچیں جون پجارگ نہ بوتگ انت ۔مردماں سھبی کل ءُ کسارت کتگ انت مرچاں کؤر روگی نہ انت۔


3
مئے امبری ھبرے و نہ انت بلے مردم کسہ کن انت کہ اے جاگہ تیوگ ءَ جنگل بوتگ۔ درچک ءُ دار، کاہ ءُ بوچ، کشت ءُ کشار
بوتگ۔ اے جاگہ ءَ مردماں اچ ما پیسر ھم زند کوازینتگ۔ انچو گْوش اَنت کہ چہ ما پیش ادءَ نشتگیں مردم سک دلیر ءُ نہ ترس بوتگ انت۔ پیر مردے ھمک بیگاہ کاپر ءِ ساھگ ءَ گوں نماسگاں نندیت کسہ کاریت ۔ رنگ رنگیں کسہ ،منی تئی کسہ ،میتگ ءُ مہلوکءِ کسہ،مال ءُ دلوتانی کسہ، شپ ءُُ روچ ءِ کسہ، زند ءُ مرگ ءِ کسہ۔ تو بگش پیر مرد وت ھُشکیں کسھے۔ ھرچ گرنچے کہ بوجیت یک کسھے الّم درکئیت۔ مرچی ھم آ گوں نماسگاں ھمے میتگ ءِ کسھاں کناں اَت ۔ھمے میتگ کہ پیر مرد گوں نماسگاں نندوک ات۔ میتگ ءِ سر کماش مزن دل ءُ نہ ترسیں مردمے بوتگ۔ آئی ءَ وتی مردمانی ھیال دائم گوْر بوتگ۔ مردمانی کار ءِ آھگ ، لوٹ ءُ گرزانی پورا کنگ، الاج ءُ درمان درھ کماش ءَ کتگ انت۔ یکے ءَ مجال ھم نہ بوتگ کہ آئی ءِ میتگ ءَ بئیت لٹّ ءُ پل بہ کنت یا میتگ ءِ مردمانی کار ءَ ھراب بہ کنت۔مئے امبری گپّے و نہ انت بلے پیرینان کسہ کتگ کہ باریں چنت کرنان ساری چہ ولائتاں یک بادشاھے اتکگ۔ آئی ءَ گوں وتی لشکر ءَ اے میتگ ءِ سرکماش میڑ داتگ ۔ ھمے جنگ ءَ سرکماش گوں لہتیں ورناھاں جنئگ بوتگ ھما انت چہ بے کماشی ءَ میتگ ویران انت۔ کس کسی نہ انت۔
4
من اگاں کسہ ساچے بوتیناں پہ تو الم کسھے ساچ اتگ ات۔  تئی کسہ اگاں من ءَ ابئید ھم دیم ءَ آرگ بہ بنت واناک بنت، تئی گوچلی، تئی چالاکی، تئی، بے لجّی، تئی بے آپی، تئی بے تامی، تئی سل کاری کجاں کجاں ھرابی انت کہ ترا گون نہ بوتگ ءُ گون نہ انت۔ دزی، ڈنگی، کشت ءُ کوش، مردم آوار جنئگ ،لبّ ءُ ملام گرگ ،ھرچ کس ءَ جست کن تئی ھمے کسھاں زانت۔بلے توئے کہ وتارا مزن مردے، راجکار ءُ نہ ترسے لیک ئے۔ البتہ تو اگاں گوچل ءُ سل کاریاںھوار دپ لنڈرے مہ بوتین ئے بلکیں تئی سل کاریاں ترا نام ءُ دپ بکتیں، تئی بے ننگی ءُ بے تامی ءِ کسہ دیم ءَ بیاتکیں انت ۔ تئی مزن مردی ءُ دلیری ھمیش بیت کہ مردم اچ تئی لٹک ءُ لنڈریاں چہ تو ترس انت تئی کسّھاں کس نہ کنت ءُ تو سرپد بئے کہ اے تئی دلیری انت۔
5
شپ ءِ تھاری وتی اندر ءِ مارشتانی پجارگ ءَ یک سوگاتے۔ بائداِنت کہ مردم زندءِ متاھاں سر گوز مہ کنت۔ ھرچ شریں کارے کہ تئی دست ءَ بیت بہ کن ئےِ۔ من شپ ءِ گپ جت من ءَ سما انت کہ شپ تہار انت ءُ تہاری باز براں مردم ءَ لگورھم کنت پمشکہ اے ھیال مدام من ءَ جیڑگ پر مائیت اگاں شپ کاگدے بوتیں من پتات ءُ جاگھے کنڈ کت ۔پدا گوں ھاکاں بار دات ھر چ کس ءَ لوٹ ات ھم مہ دیستیں ۔اگاں منی دست بہ رستیں روچ من گشانے ءَ کت ءُ تئی پیژگاہ ءَ تاپ ءَ دات، بلّے رژناھی پہ مدام ءِ واست ءَ چار کنڈاں تالاں بوتگ ات۔
6
پیر مردے دائم منی ھیالاں کئیت منا سکین دنت ، ھبر کنت، جیڑگ پر مائیت۔ آ وتی آپ بند ءِ زندگیں کارستے بوتگ۔ آئی ءِ واھگ انت ما ھم ھما داب ءَ زندگ بہ بیں کہ اچ ما رند کہ گیدی ءِ کسہ آرگ بنت ما آئی ءِ پشپد چوں پیر مرد ءَ یات آرگ بہ بیں۔ یک لنج ءُ تھاریں زمستانی شپے آ پدا منی واب ءَ اتک ۔گوں من ھبر ءَ ات کہ ترس زند ءِ سپراں گونڈ داریت انسان ءِ مستریں نابودیاں چہ یکے ترس انت
کہ ھچ کار ءَ نئیلیت۔ امنچو ترس آماچ بئے دو امنچو گموار بئے پمشکہ باندات ءِ وست ءَ بہ جیڑ ۔ اے کہ مرچی انت اشی ءَ ترا ھچ دز رس نیست ناں کہ تئی لوٹ ءِ پدا اتکگ، ناں کہ تئی واھگاں واتر بیت ۔وتی گماں ارزاں کنگ ءِ یکیں راہ ھمیش انت کہ مرچی ءَ وئیل کن ھرچی کنگی انت باندا بکن ، پہ باندات ءَ بہ جیڑ زندگ بوت کن ئے ۔گؤمے گپاں آ اشت ءُ شت ۔ من ھما دوشی ئیں لنجیں شپ ءِ گوں نشتگ ءُ جیڑگ ءَ اوں چوناھا من ءَ پیر مردپمشکہ دوست بیت کہ جیڑگ پر مائیت۔مرچی کہ ھرچی ھست ءُ بیگ ءَ ایں اے درستاں وئیل کنگ ءُ پہ باندات ءِ وشیاں نوکیں واب گندگ ئے سکین دنت۔




قومی تحریک و ریاست نا مذہبی فریب۔ عابد جان بلوچ

بلوچ قومی تحریک نا حقیقی دروشم آن مچا دنیا واقف و آگاہ مسونے۔ ریاست تینا مچا زوراکی و طاقت ءِ دوئی کرے ولے ہر جگہ، ہر محاذ و ہر میدان آ اودے بے سرسوبی دوئی بس۔ بلوچ قوم تینا دا آجوئی نا تحریک ءِ ترند کننگ و سرسوبی نا پارہ غا دننگ کن ہر قربانی و سختی سوری تے خوشی ٹی سہنگ ءِ ولے تینا قومی تحریک نا سودابازی ءِ ہچو نرخ اسیا کتانے بلکہ تینا ساہ و جان نا قربانی تسونے ولے تحریک ءِ پدی مننگ التانے۔ دا بلوچ قوم نا نڈر آ ورنا پیر، نیاڑی نرینہ، چنا بھلا ہر غیرت مند و باضمیر نا قربانی تا وسیلہ ءِ کہ اینو پُورا دنیا دا تحریک ءِ اسے حقیقت ئس سرپند مسونے و دنیا نا کہی آجوئی نا تحریک آک دانا تاریخ و قربانی تیان تینا جوزہ غاتے ودیفسہ تینا آجوئی نا تحریک آتے برجا تخانو۔ قوضہ گیر ریاست تینا ناکامی ءِ ہر میدان اٹ خننگ آن بے سُد و گنوکی نا حالت اٹ تینا قوضہ گیری ءِ برجا تخننگ کن ہر وڑ نا گندہ اننگا و انسانیت سوز آ چم آتے دوئی کرے ولے ناکامی آن بیدس ہچ دوئی بتوتے۔


حالات و واقعات و تاریخ گواہ ءِ کہ ریاست تینا مچا چم و پالیسی تے بے سرسوب(ناکام) خننگ آن پد داسہ مذہب نا دروشم اٹ دا تحریک ءِ نزور کننگ نا اسے ناکام او کوشست ئس برجا کرینے۔ ریاست داسہ تینا ناکامی تیان انداخہ فریشان ءِ کہ او اسے چالاکی سیٹی دا سرزمین آ تینا قوضہ گیری ءِ برجا تخننگ کن کسر پٹننگ ءِ۔ شاید تاریخ نا پلو ءِ الیسہ مُست نا قوضہ گیر و سامراج آتا تاریخ ءِ خواننگ ءِ کہ او ہرا ڈول تینا قوضہ گیری و سامراجیت ءِ برجا تخار، ہموتا تاریِخ آن داسہ دا کسر ءِ خنا کہ داسہ کُل کسر آک بند مسُور داسہ مذہب نا پن اٹ مخلوق ءِ دھوکہ ترسہ دا تحریک ءِ نزور کننگ و دنیا ءِ دا نشان تننگ ءِ داڑے ہچو قومی جنگ ئس اف بلکہ داڑے فرقہ و مذہبی آ جنگ آکو۔ ولے بلوچ قوم نا بہادر فرزند آتا قربانی تا خوشبو مچا دنیا ٹی تالان ءِ۔ بلوچ قوم نا ہر ورنا ہر فرزند دا قوضہ گیر ریاست نا چم و چال آتے پُو مسونے۔
دا اسے حقیقت اسے کہ دنیا ٹی زوراک و جابر آ حاکم آک مذہب ءِ زیادہ تر تینا مفاد آتیکن دوئی کرینو۔ دنکہ زرین فاطمہ تینا کتاب’’چاول، امن اور آزادی‘‘ ٹی ویتنام نا تاریخ اٹ نوشتہ کیک ’’ ہر ملک اٹ مذہبی لیڈر آتا کڑد بھاز پیچیدہ مریک، اوتا کڑد مال و زر نا پارہ غان جوڑ مریک‘‘ مونی نوشتہ کیک کہ فرانس نا ویتنام آ قوضہ گیری آن پد دا مذہبی لیڈر آک فرانس نا زیادہ اننگا ٹیکس و بزغر و مزور آتیان زور اٹ کاریم الننگ، اوتا حق آتے پُلنگ، ظلم و زوراکی تا خلاف ہچ ہیت کتوسہ بلکہ فرانس نا زوراک و جابر آ حاکم آتا طرفدار اسُور۔
ریاست دا ڈول نا چم دوئی کرسہ گڑاس دلال ءِ مذہبی جوڑ کرسہ مذہب نا دروشم ترسہ اوتیکن گل و گروپ و جنگجو جوڑ کرسہ بلوچ قوم نا مجاہد آتا مون اٹ سلفنگ ءِ، آجوئی نا تحریک ءِ نزور کننگ کن مچا بلوچستان اٹ دا وحشی درندہ غاتے تالان کننگ ءِ، داتے مذہب نا پن ترسہ بلوچ قومی تحریک نا بہادر آ سپاہی و آجوئی نا دوستخواہ تے شہید کننگ او۔ ریاست دا سمجھانے کہ دا ڈول اٹ دا تحریک ءِ پد بٹیوہ ولے داخہ گنوک مسونے اودے دا خبر اف کہ دنیا ٹی ہرا تحریک اٹ دتر شولننگانے ہمو دتر تا خوشبو مچا قوم نا ورنا تے بش کیک۔ دنکہ پامدار سینا قول ءِ کہ اسے خاچوک او بندغ سیکن دیر نا پُوڑی ئس درکار مریک ولے خاچوکو قوم سیکن شہید آتا دتر نا درکار ءِ۔ داسہ بلوچ قوم نا شہید آتا قربانی تا سوب آن مچا بلوچ قوم تینا حق و دھرتی نا شعور ءِ دوئی کرینو۔
مچا دنیا نا مون آ ریاست نا گندہ اننگا دروشم ظاہر مس، دنیا خناتے اندا ریاست مذہبی مسلح گل و طالبان تے جوڑ کرسہ ٹریننگ ترسہ تینا ہمسایہ ملک آتیا رائی کرے ہرانا سوب آن بھلو انسانیت سینا دتر شولننگا و داسکان شولننگسائے۔ شاطر آ ریاست دنیا ءِ دھوکہ تننگ نا کوشست ئس کرے کہ اسے پارہ غان مذہبی شدت پسند جوڑ کرسہ ایلو ملک آتیا رائی کیو و ایلو پارہ غان دنیا ءِ دا پاوہ کہ دا ریاست ہم مذہبی شدت پسند آتا دو آن نسخان ارفنگ ءِ ہراڑان دنیا اودے فنڈ ایتے۔ ولے مچا دنیا دا نا دا فریب آ دروشم ءِ پُو مس۔ منہ دے مست امریکہ نا صدر ڈونلڈ ٹرمپ واضح اننگا لوز آتیٹ پارے کہ پاکستان مذہبی شدت پسند جوڑ کننگ ءِ، اوتے جاگہ تسونے و اوتے ٹریننگ و اسلحہ ہروڑ نا سہولت تننگ ءِ۔ منہ پین ہم ملک وختی دا وڑ ریاست نا گندہ اننگا دروشم ءِ پاش کریر۔
بلوچ قومی تحریک ءِ نزور(کمزور) کننگ کن مالو منہ زرخرید سردار نواب و میر و معتبر دوئی کرے، داڑان ناکامی آن پد داسہ اندا دلال آتے مذہبی دروشم ترسہ مذہب نا پن اٹ جنگ ءِ برجا کرفنگ کن مچا بلوچستان اٹ تالان کرینتا۔ ریاست اندا مذہبی گروپ آتا باسک آتے خصوصی ٹریننگ، اسلحہ، فنڈ و ہروڑ نا کمک تننگ ءِ۔ دا مذہبی مسلح تنظیم آتا مسخت بلوچ قومی تحیرک ءِ نزور کننگ نا ءِ۔ ولے بلوچ قوم داسہ تینا شہید و زانتکار و دانشور و مذہبی آ سکالر آتا کمک اٹ انداخہ شعور دوئی کرینے داسہ ہچو دھوکہ باز ئس دا قوم ءِ دھوکہ تننگ کپک۔ بلوچ قوم نا فرزند آتا شعور انداخہ گشادہ ءِ کہ اگہ دا تحریک کن اوتا ساہ و جان تا قربانی درکار مس او قربانی کیرہ تا۔
بلوچ قوم نا ورنا تے بے گواہ کننگ، استاد آتے شہید کننگ، قومی تحریک نا سپاہی تا ہنکین تیا جلہو کننگ،خونی آپریش تیٹی چنا نیاڑی تے شہید کننگ و اوراتیان قیمتی آ گڑا تے دزنگ، آجوئی نا بابت خولیس تالان کننگ اندا مذہبی دلال آک داتے تینا مسخت جوڑ کرینو۔ ولے داتو کائناتی او سچائی اسے کہ تحریک آک و قوم آک شہید مننگ آن ختم مفسہ بلکہ پین زیات مریرہ، تحریک آک پین سرسوبی آن خڑک مریرہ۔
دا حالت آتیٹ بلوچ قوم نا ورنا و با شعور آ خواجہ و مذہبی آ لیڈر آتیا دا زمہ واری لازمی مریک کہ او مذہبی حوالہ اٹ بلوچ قوم ءِ انداخہ شعور و آگاہی ایتر کہ ریاست نا دا مذہبی چمچہ آتا دو آن بے و قوف مفس۔ داسہ بلوچستان نا کہی اندونو علاقہ اریر کہ ہراڑے اندا مذہبی ریاست نا بندغ آک تینا ظلم ءِ برجا تخانو۔ ریاست اسے پارہ غا ظلم ءِ برجا تخانے ایلو پارہ غا مذہب ءِ غلط دوئی کرسہ بلوچ قوم نا گڑاس سادہ، ناخوانندہ غا بندغ آتے دھوکہ تننگ ءِ۔ مذہب نا پن اٹ انداخہ بے وقوفی و جاہلیت ودی کننگانے کہ گڑاس مخلوق تینا حق آتے ہلننگ ءِ ہم گناہ سرپند مریرہ۔مطلب اوتے اندا وڑ ریاست تینا مذہبی دلال آتا کمک آت تارمئی ٹی تخانے کہ بس امر حالت مرے انسان نا ذی آ اخہ ظلم مرے بس انسان عبادت کے، پین ہچ ہیت کپ نا کہ جہد کے۔ اگہ ہیت کرے یا دو ارفے اندن چاہ کہ گناہ کبیرہ ئس کرے۔ دا ڈول ریاست بلوچستان اٹ بلوچ قومی تحریک ءِ نزور کننگ نا کوشست ءِ کننگ ءِ۔
ولے دا دھرئی نا جنگ مچا دھرتی نا فرزند آتے بش کرینے و مچا دنیا دا نا حقیقت آن واقف ءِ کہ بلوچستان نا الس مذہب آن انکاری اف، داڑے ہر فرقہ، ہر مذہب نا پیروکار آتے تینا مذہب نا وڑ و ڈول زند تیر کننگ نا مکمل آجوئی رسینگانے۔ ہچو مذہبی او جنگ و اڑوجنجال ئس اف بلکہ داڑے بلوچ قوم نا تینا دھرتی نا آجوئی نا جنگ ءِ۔ داڑے حاکم محکوم نا جنگ ءِ، مچا بلوچستان نا رہینگو کا تا جنگ ءِ ہراکے تینا دھرتی بلوچستان ءِ آجو خوارہ۔ دا تحریک ہر حوالہ اٹ سوسوب مسونے، ہمودے مُر اف کہ بلوچستان دنیا نا مون آ اسے آزاد ریاست ئس درست مرے۔۔۔۔۔۔ انشاء اللہ۔




لکمیر، تئی بچکند مدام گیر کاینت

:مہروان کمبر

زمین بس ہما مردماں وتی ھیال ءِ تہا پشت گیجیت کہ آہاں وتی زمین ءِ سرا زندگ بوھگے واب دیستگ. زندگی ءِ سپر ءَ باریں ما چنچو مردماں گوں ڈیک وریں بلے درستیں مردمانی رنگ ءُ دروشم یات نہ بنت بلے اے زندگی ءِ سپر ءَ لہتیں انچیں مردم ہم ڈیک وارتگ کہ آہ پدا ھچبر شموشگ نہ بیتگاں.
انی دیگرے وھد انت کمو دیراں پد دمکاں تہاری مانشانیت ءُ اے ساعت ءَ من وتی بے ڈسیں کوٹھی ءَ تہناہی ءَ نشتگ ءُ ھما سنگت گیر آیگا انت کہ آہ لکمیر نام ءَ زانگ بیت 1 اکتوبر 2016 گورکوپ ءَ زورگریں لشکرے دست ءَ آوار جنئگ بیت انچو کہ مئے چمانی واب انت کہ شپے تہاری ءَ آوار جنئگ بیتگ اتاں.کسان سالیں لکمیر کہ مدام بچکندے آہی ءِ لنٹانی براہ ات ءُ کتابانی شیداہی ءِ ات بانداتے لیڈر ات.لکمیر ءَ ھوار دگہ ھزارانی کچ ءَ بلوچ نوجوان کہ بلوچ کوم ءِ چم ءُ پونز گشگ بیتگ انت ءُ بانداتگیں رہشون آہ قابض ریاست ءَ آوار جتگ انت زندانے میار کتگنت یا کہ شہید کتگنت کارل مارکس گشیت ایردستیں چاگردے ءِ نشتگیں مھلوکے واستہ پہ ببا دیگا دگہ ھچ پشت نکپیت بیدے زندگی ءِ ببا دیگا ءُ جہد کنگ ءَ..
لکمیر جان آواران ءِ دمگ لباچ ءَ یک گلامیں لوگے ءَ ودی بیت وانگے ھاترا شال ءَ روت گڈا مہروانیں شال ءَ کوہ مردار ءِ کوہ ءَ روچ سرا کشیت ءُ اسپیتیں برپانی سرا وتی برانزاں دور دنت گڈا برپانی رنگ گوں شہید مجید جان شہید الی جان کرد شہید ارپان ءِ ھونانی رنگ ءَ سہر بنت ءُ پدا ھزاراں بلوچ پسگانی ھون شال ءِ چکاریں دلبند ءَ چو بشی جمبر ءَ شلنت چلتن ءِ سبزیں دامن ءَ ھونانی شہکورے تچیت ہر دگ ءَ ہر دمک ءُ دراں ھونانی ھارے ملیت گڈا لکمیر جان ءِبے تاھیری گیش بوھان بیت آہ وتی گلامی ءَ ماریت گوں بلوچ راجی تحریک ءَ ھمگرنچ بیت.بلوچ وانندہ گل بی ایس او آزاد شال زون ءِ ممبرے بیت پدا واتر وتی ھلک ءَ کیت آوران زون ءِ زمہ دار بیت پدا آہ اعزازی سی سی ممبر زیرگ بیت. 2015 سیشن ءَ انفارمیشن سیکٹری گچین کنگ بیت پدا مدام گوں کتابانی وانگ ءُ سنگتانی تربیت ءَ گوں دلگوش بیتگ.
من وتی ءُ لکمیر جان ءِ سنگتی ءِ سپرے ترانگ ءَ کپاں کہ اولی رند ءَ زندگی ءَ منا ءُ لکمیر دچار گیتک دیگرے وھدءَ چہ کمو ساری اپریل ءِ گڈی روچاں یک دنز ءُ مجءُ تامور ابیتکیں بیگاہے ءَ من اولی رند ءَ دیست یک زیباہیں بچکندے آہی لنٹاں تالاں بوت.ہمدا چہ منی ءُ آہی سنگتی ءِ سپر منی پرپٹ ءِ پُشت ءَ کندگاں گوں بنگیج بوت.ہمدا چیمن زانت کہ زندگی سنگتی ءِ نام انت ءُ مھرے نام انت.من لکمیر مدام جست کت کہ زندگی چی اے؟جواب داتے کہ زندگی پلے، وشبوے، جلوہے او زندگی بچکندے نام انت ءُ جنزگے ءُ جہد کنگے نام انت.
پدا من اتاں,لکمیر ات, سنگت اتاں, واب اتاں آگہی ءَ دیستگیں واب,وابانی معنا کنگے واستہ سپر ات گران ءُ مشکلیں سپر.ھمے وابانی واستہ نمیرانیں شہید سبا دشتیاری وتی نظم ءِ تہا گشیت…
چنچو واب آگہی ءَ دیستگ من
گوں ھمے واباں زندگاں انگت
واب لوٹنت ارساں ھون بکنت
گوں مرگ ءَ مڈاھے گوں بکن
من پمے ھاترا وتا کشتگ
کنٹگ ءُ پلے زند ءَ رودینتگ
زندمان دردے کہ وڈالیگ انت
راجے ءِ زنداتی ءِ سوالیگ انت
واب باریں کجا برنت زندءَ
گواہ کہ بیگواہ کننت منی جند ءَ
واب من آگہیءَ چاراں باں
کنٹگاں دیدگاں داراں باں
درداں من زندگی ءِ ماراں باں
درد است انت کہ زندگی است انت
واب است انت کی درد آگہ بنت
من مہ باں بلے واب زندگ بنت
زند ءَ جوریں جواب زندگ بنت
مھرے درستیں ھساب زندگ بنت
مہروانیں لکمیر تی آوار جنئگ ءَ پد زندگی نی پیسری رنگ ءَ نہ انت گشے زندگی مرچاں ابیتکی ءِ سازانی کداماں پیڈاتگ نی زندگی دردے ءُ زندگی جیڈھے.امینچو تی دوری ءِ ماہ سال گیش بوھان انت امینچو زیادہ تی گپ, تی بچکند,ءُ تی داتگیں درستیں لیکچر گیر پیداک انت.تی
سوگات کتگیں درستیں کتاب من دوبر ونتگ انت بلے مھروان انگت گوں منا پہمگ نہ بنت نہ اُفتادگان خاک پہمگ بیت نہ کہ تعلیم اور مظلوم عوام.
ماتم ایک عورت کا ءُ سرگزشت اسیر ءَ واناں تی ترانگ گیشتر کاینت گڈا روان اسٹنگے الم وراں..ھما چوک ءِ سرا داں دیراں اُوشتاں کپودرانی ندارگاں چاراں کہ من ءُ تو گڈی رندءَ یک دومی پدا ملگے گشت ءُ اجازت کت…..دیریں ہیالے ءَ کپاں پدا ھمے گماں بیت کہ زندگی وتی گوازینتگیں روچانی سرا جیڈگے نام انت اودا منا…توے….سنگت انت….سپر انت…جالبار انت…پرپٹ ءِ توار انت ءُ دیگر انت مُج ایرنندان انت پدا کندگے ءِ توار بیت زندگی مُجانی ایرنندگینام انت بلے تو مُجانی ایر نندگ ءَ ساری آوار جنگ بیتے.
گوں گونڈیں بالاد ءُ کسانیں عمر ءَ یک انچیں کردے ءِ واہنداتے مے وڈیں نابودءُ بیکردیں سنگتانی واستہ یک سکین اتے انچو کہ اویا بیدر جاھے گشیت,نابودیں کارست دنیاے دراہیں کسمانکاں بہر زیرانت بلے انگت گیشیں (ایکسٹرا) بنت،بلے بقول سنگتے ءِ تو زندگی ءِ اسٹیج ءِ ھما کردار بیتے کہ دومی کردارے واستہ یک راہے گیشینت.پابلو نرودا گشیت، اے سرگوست ءُ یاتانی دپتر ءَ ادا اودا کہ لہتیں جاہ یل دیگ بوتگ انت برے برے اے شموشگ بنت پرچا کہ ھمیشی ءِ نام زندگی انت. بلے مہروان من گشاں ترا چہ رند دگہ ھچ نہ منتگ اے جاور انت جاور بدل بنت بلے کوھنیں یات وتی رنگ ءَ بدل نہ کننت..چوناہاں ما یک انچیں عہدے ءَ زندگ انت ادا لبز ھاموش انت ہر کس گنگ انت ادا توار چست کنوکیں انسان دوستانی زبان آوار جنئگ بیتگاں بس گاروبیگواہیں مردمانی عکس ءُ آہانی یات ءُ ترانگ گپ جننت.




شبیر انگت ءَ بیگواہ اِنت

نودان بلوچ:
اے وھدی چہ بلوچستان ءَ بیست ءُ پنچ ھزار ءَ گیش بلوچ بیگواہ اِنت۔ دنیا ءَ گار ءُ بیگواھی
نوکیں ھبرے نہ اِنت بلئے بلوچستان ءَ ایشی ءِ مانا چٹ دگرے۔ اِد ءَ گار ءُ بیگواھی بزانکہ زند ءُ مرگ ءَ گِستا دگہ دگے ءِ سر ءَ سپر کنگ، یا ھستی ءُ نیستی ءِ سیمسرانی نیام ءَ اندیم بوھگ۔ بلئے مرچاں بلوچستان ءِ مردم سرپد اَنت کہ بیگواھی ءِ مانا چی اِنت۔ نی آ اے گپ ءَ ھم زان اَنت کہ زانگولیں جون شودگ نہ لوٹ اَنت۔آ چو ھم زان اَنت کہ بیگواھیں مردمانی ودار ءَ نگاھاں ماں دریگاں درنجگ چوں بے مانا اِنت۔
برے برے بلوچستان کسّہ یےءِ چھرگ ءَ جنت۔ بیگواھیں کارستانی کِسہ۔سُتکگیں گِسانی کِسہ۔ ماں ویرانگاں کپتگیں زانگولیں جونانی کِسہ۔۔۔۔۔ شبیر ھمے کِسہ ءِ کارستے کہ بلوچستان ءِ شپ آگاھیں مُرگانی رمءَ گون اِنت۔
من مدام دیستگ بچکندگ ءَ بیتگ۔ گڈی رند ءَ ھم بچکندگ ءَ اَت ۔ چوناھا من بہہ آئی ءِ بچکند ءِ سَوَب نہ پول اِتگ بلئے من ءَ مدر ٹیریسا ءِ ھما ھبر الّم گیر اتکگ کہ ”بچکند ایمنی ءِ بُنزہ اِنت۔” ءُ ھمے ایمنی من آئی ءِ چمانی تہ ءَ دیستگ۔برے برے دل ءَ جیڑآں بگندئے زندان آئی ءَ چہ آئی ءِ زند ءَ بہ پُل ایت ، بلئے آئی ءِ بچکند، واب۔۔۔۔۔ارواہ ءِ مڈیاں پُل اِت نہ کنت۔
بلوچستان ءِ گاریں مردمانی لڑ یکشل ءَ ودّان اِنت۔ اے لڑ ءَ ھواریں اولی ءُ گڈی نام ءَ کس نزانت۔ بلئے ھمے اولی ءُ گڈی نام ءِ نیام ءَ ھزاراں انچیں ناماں جاگہ کتگ کہ مھلوک اِش پجّا کاریت ۔ اقبال، دین محمد، رمضان ، ذاکر، زاھد ۔۔۔۔۔ دگہ بازینے۔ شبیر ھمیشانی تہ ءَ یکے۔
؂ ماں بلوچستان ءَ سیاست کنوکیں ورناھانی یک جیڑھے وانگ جاھاں رَوَگ ءُ وانگ اِنت ۔ دژمن ءِ چمّاں اے مزن گناھے۔ دنیگہ بلوچستان ءِ سدانی ورناہ وانگ جاھاں رَوَگ ءَ پد واتر نہ بوتگ۔ دژمن ءِ نِزّ ءَ اے داب ءِ مردانی وانگ پہ آئی ءِ زوراکی ءَ جنجالے رودین ایت۔ آئی ءِ ھیال وتی جاگہ ءَ رد ھم نہ اِنت۔ بلئے بلوچستان ءِ ھزاراں ورناھانی ھساب ءَ شبیرءِ ھم دلءَ اَت کہ آ بوان ایت۔ دنیا ءِ سیاسی چست ءُ ایراں بہ زانت۔ سیا ست ءُ تاریخ ءِ چپ ءُ راستاں سرپد بہ بیت۔ بلئے سالے بیت کہ آ زندانی اِنت۔ اے سال ءِ تہ ءَ بلوچستان ءَ ھوار دنیا ءَ بازیں چیزے بدل بوتگ۔ میاں اُستمانی سیاست ءِ تہ ءَ نوکیں اڑ ءُ جنجالاں سر چست کتگ۔شمالی کوریا ءُ امریکہ ءِ جیڑہ۔ روس ءُ امریکہ ءِ سفارتی دوری، مڈل ایسٹ ءِ ملکانی وت مہ وتی جیڑہ، چین ءِ زِر باری دریا ءُ آئی ءِ اڑ ءُ کُڑ ۔۔۔ ۔۔ باز ءِ ھیالءَ دنیا ھمک سال ءِ وڑ ءَ اے سال ءَ ھم سیمی جھانی جنگ ءِ نیمگ ءَ گامے دیم ءَ کِنز اِتگ۔ بازءِ ھساب ءَ اے بے سریں باوستے ۔
اقوام متحدہ ءَ پہ وت ءَ نوکیں کارگشادے گچین کتگ۔ انتونیو گوتریس وتی اولی گشتانک ءِ تہ ءَ گْوشگ ءَ اَت ” پیسر ءِ نسبت ءَ مرچی جیڑہ گیشتر مانگیش اِتگ اَنت۔انسانی ھک ءُ میاں استمانی کانود یکشل ءَ لگتمال بیگ ءَ انت۔ مھلوک وتی لوگ ءُ جاگھانی یلہ دیگ ءُ لڈّ ءُ بار ءَ مجبور اِنت۔ ۔۔۔ ۔” وھدیکہ آ میاں استمانی کانودانی نام ءَ گرگ ءَ اَت من عراق ءِ سر ءَ امریکہ ءِ اُرش ءِ ترانگ ءَ کپت آں ءُ آ وھد ءَ اقوام متحدہ ءِ کارگشاد کوفی انان ءِ ھورکیں دانک ھم گیر اتک اَنت ، ” مئے چماں ءُ اقوام متحدہ ءِ چارٹر ءِ ھساب ءَ عراق ءِ سر ءَ اُرش کانودانی لگتمالی بیتگ۔”
ستمبر ءِ ماہ ءَ اقوام متحدہ ءِ جنرل اسمبلی ءِ سالانہ سیشن ھم برجم دارگ بوت۔ جنرل اسمبلی ءِ دیم ءَ داتگیں وتی گشتانک ءِ تہ ءَ سیکٹری جنرل ءَ نیوکلیئر سلاہ، ناشر کاری ءُ موسمیاتی تبدیلی ءِ وڑیں جیڑھانی ھمراھی ءَ روھنگیا مھوک ءِ کشت ءُ کوش ءِ سر ءَ ھم گپ کُت۔ ءُ اے سرجمیں جیڑھانی تہ ءَ بلوچستان ءُ آئی ءِ جیڑہ اے رندی ھم چیر ترّ اِت اَنت۔ زاھر اِنت کہ شبیر اے کِسھاں سرپدنہ اِنت۔ سالے بیت کہ زندانی اِنت۔ بزانکہ سالے بیت آ چہ کتاباں گِستا اِنت، ھالتاک ءِے دست نہ جتگ۔ بگندئے آ اے گپ ءَ ھم مہ زانت کہ ھاسل ءُ سالار ءُ جنئگ بوتگ اَنت یا لباچ ءِ پشت کپتگیں گِس ھم لشکر ءَ مانداشتگ اَنت۔ ءُ ھچ رسانکدر ءَ اے ھال شنگ نہ کتگ کہ بے لوگیں مردماں شپ کجا روچ کُتگ۔
اے سال ءِ جتگیں مردمانی تہ ءَ یکے تلار اِنت۔ تلار ءِ نام وَسلیمان اِنت بلئے من ءَ اے نام پر آئیءَ دوست تِر بیت۔ آروچی شبیر ءُ تلار اولی ءُ گڈی رند ءَ دُچار کپتگ ات اَنت۔ مئے شَور اَت کہ واترّی ءَ لازُم دیوانے کن ایں۔ بلئے نہ بوت۔ ۔۔۔۔
ھزاراں بدیں ھالانی تہ ءَ یک وشیں ھالے عراقی کُردستان ءَ بیوکیں ریفرنڈم اِنت۔ ریفرنڈم ءِ آسر کُردستان ءِ آزاتی ءِ ھکّ ءَ اتکگ۔نود ءُ دو درسد مردماں وتی آزاتی ءِ ھک ءَ ووٹ داتگ۔ سد سال ءِ دراجیں پندے ءِ بُرّگ ءَ پد گپتگیں آزاتی ءِ مانا ءَ بگندئے دنیا مہ زانت بلئے کُرداں الم سما اِنت کہ اے شپ چوں روچ بوتگ۔ ترکی ءَ بیھار داتگ کہ یا وَ گلامی ءَ بہ منّ اِت یا گژن ءَ۔ بلئے ترکی اے گپ ءَ نہ زانت کہ گژن پہ کوہ گرداں بیھارے نہ اِنت۔
کردستان ءَ ابید کیٹالونیہ ءَ ھم ریفرنڈم برجم دارگ بوتگ۔ ٹرن آؤٹ باز نہ بوتگ بلئے بھر زرتگیں مردمانی تہ ءَ 90درسد ءَ وتی آزاتی ءِ جار جتگ ۔ عراق ءِ وڑ ءَ اسپین ھم اے ریفرنڈم ءَ وتی ملکی کانودانی لگتمالی سرپد بیت۔
شبیر ءِ بیگواھی ءِ اے سرجمیں سال ءَ دنیا ءَ کُشت ءُ کوش پیشی ھساب ءَ برجاہ بوتگ۔ اتکگیں ھالاانی رِد ءَ اے سال ءَ تھنا شش ماہ ءِ توک ءَ سوریاءَ 5381 مردم جنئگ بوتگ۔چو وَ سوریاءِ جنگ ءَ سرجمیں کشتگیں مردمانی کچ چہ چار لکھ ءَ گیش اِنت ۔بلئے اے وھدی دنیا ءِ آباد ی چہ ھپت ارب ءُ پنجاہ کروڑ ءَ گْوستگ۔ زاناں ھمے سَوَب اِنت کہ مرچاں پہ انسانی زند ءَ ھاسیں ارزشتے پشت نہ کپتگ۔ چوناھا انسانی ھکانی وستہ کارکنوکیں گل وھد وھد ءِ سر ءَ اے کوشاں ایر جن اَنت ۔ بلئے اے چیز ھم چارگی اِنت کہ انسانی ھکانی واھُند کجام ’انسان ‘ اَنت۔چیا کہ انسان ءُ انسان ءِ میان ءِ تپاوَت مرچگیں ھبرے نہ اِنت۔چہ ازل ءَ
پہ بنیادم ءَ یک جیڑھے
survival of the fittest
زوراوری ءُ نزوری ءِ جیڑھ بیتگ ۔ گْوش اَنت کہ میاں اُستمانی سیاست ءِ بُن ھشت ھمے فارمولہ ءِ سر ءَ ایر اِنت۔ ءُ اگاں بچارئے تہ کالونیل اھد ءَ بگر داں روچ ء مروچی تاریخ ھمے یکیں کسہءَ یکشل ءَ آران اِنت۔
دنیا ءِ دگہ بازیں مُلکانی وڑ ءَ بلوچستان ھم جنگ آماچیں ڈگارے۔ ھما توامیں بد رنگی کہ یک جنگے ءَ گوں وت ءَ گون بنت، آ دْرست بلوچستان ءِ جنگ ءَ ھم گون اَنت۔باز ینے ءِ ھیال ءَ بلوچستان بندی جاھے کہ اِد ءَ زندماں تھاری ءِ سانکلاں پتاتگ۔ گژن ، بے وسی، جنگ ءُ چوپ ءُ گلامی ءَ بلوچستان ءِ زیبائی پچ گپتگ۔ھون ءِ رنگ ءَ ھمک رنگ اندیم کتگ۔ بلئے ھما مردماں کہ چاردہ ءِ شپءَ کولواہ ءِ ڈاک ءَ اوشتاتگ ءُ ماہ چار اِتگ، آ لازُم زان اَنت کہ بلوچستان چوں زیبا اِنت۔ ءُ شبیر ھمے زیبائی ءِ چھرگ اِنت۔
مرچی اکتوبر ءِ چار تاریخ اِنت، ھمک سال ءِ دو سد ءُ ھپتاد ءُ ھپتمی روچ۔ اے روچ شبیر ءِ بیگواھی ءِ روچ اِنت۔ مرچی شبیر ءِ بیگواھی ءَ سالے سرجم بوتگ۔ بلئے سال گشئے زاناں مروچاں تچان اَنت۔ زنداں گِندیں سنگتے ءَ یکروچے من ءَ گْوشتگ اَت ، ” زندان ءَ روچ دراجتِر بنت ۔ گمان بیت کہ مردم سالے ءِ پند ءَ یکیں روچ ءَ بُرّ ایت۔”
چوناھا من بلوچستان ءِ ھما ورناھانی تہ ءَ ھساب باں کہ دنیگہ زندانی نہ بوتگ اَنت۔ ھمے سَوَب اِنت کہ اے سال دْروشمیں روچانی کِسہ بس مردمانی دپ ءَ اِش کتگ۔ءُ مردم زندان ءِ بابت ءَ دگہ بازیں گپے ھم کن اَنت۔ مردمانی ھساب ءَ زندانءِ بد رنگی امروز ءَ چہ وتی رنگ ءُ زیبائیاں زبھر کنت۔۔۔ ! اگاں گوں شبیر ءَ دچار کپت آں تہ الم جُست ءِے کناں کہ زِندان چون اِنت۔




شونگال: ادارہ

 بلوچ اسٹوڈنٹس آرگنائزیشن چہ وتی ٹھشتءِ اولی روچ ءَ بگر داں روچ ء مروچی بلوچ چاگرد ءِ تہ ءَ وتی علمی ءُ سیاسی کرد ءَ پیلو کنان ءُ پیداک اِنت ۔ بلوچ چاگرد ءَ چہ مذھبی شدت پسندی ءَ رکینگ بہ بیت یا کہ چہ قبائلی نظام ءِ سیاسی جیڑھاں مھلوک ءَ سرپد کنگ، بی ایس او ءَ ھرچ وھد ءَ اے گرانیں ڈُبہ وتی کوپگاں زرتگ ءُ پہ راجی باندات ءَ تاوان باریں روایتانی پروش دئیگ ءَ مدام جھد کتگ ءُ کنگ ءَ اِنت۔ اے پدّریں راستی یے کہ قبائلی نظام ءِ پشت ءَ ریاستی مشینری اوشتوک اِنت ءُ مذھبی شدت پسندی تالان کنگ ریاست ءِ کاؤنٹر انسرجنسی پالیسی ءِ بھر اِنت۔ پمشکہ اے جیڑھانی بابت ءَ لس مھلوک ءُ ھاس بلوچ ورناھاں سِنچ ءُ سرپدی دئیگ ءِ جُرم ءَ ریاست ءُ آئی ءِ کاسگ چٹّاں بی ایس او ءِ ھلاپ ءَ وڑ وڑیں پندل ساز اِتگ۔ برے بی ایس او ءِ باسک مذھب دشمن ءِ نام دئیگ بوتگ اَنت ءُ برے دگہ بھتام جتگ اَنت۔ تاریخ ءِ تہ ءَ بی ایس او ءِ بھر ءُ بانگ ءِ سوب ھم ھمے بیتگ کہ بلوچ ورناہ شِنگ ءُ شانگ بہ بنت ءُ چہ مادنیں راہ ءَ گسر بہ بنت۔بلئے مرچی زمینی راستی مئے دیم ءَ پدر اَنت۔ ما گندگ ءَ ایں کہ پاکستان وتی سازتگیں پندلاں سوبین نہ بوتگ۔ چیا کہ بی ایس او ءِ ارواہ مرچی بی ایس او آزاد ءِ رنگ ءَ زندگ اِنت۔ بلوچ چاگرد ءُ ھاس ورناھانی تہ ءَ آگاھی ءُ سنچ ودی کنگ ءِ جھد ءَ بی ایس او آزاد ءِ کرد چہ کس ءَ اندیم نہ اِنت۔ پمشکہ زوراک بی ایس او آزاد ءِ سرءَ پابندی جنئگ ءَ لاچار بیتگ، ءُ سدانی ھساب ءَ بی ایس او آزاد ءِ لیڈر ءُ باسک گار ءُ بیگواہ ءِے کتگ اَنت۔ ءُ دگہ دو امینچو شھید ءِے کتگ۔ بلئے ورناہ اے کلیں جنجالاں راجی جُنز ءِ بھر سرپد بنت ءُ اے سرجمیں زوراکیاں چہ پد ھم بی ایس او آزاد ءِ سنگت گامے پُشت ءَ نہ کِنز اتگ اَنت۔
بلوچستان ءِ لس مھلوک شری ءَ سرپد اِنت کہ بی ایس او آزاد یک پر ایمنیں گلے کہ آئی ءِ کار مدام سیاسی باوست، علمی سرکل ءُ کتاب وانگ ءُ وانینگ بوتگ۔ بی ایس او آزاد چہ اولی روچ ءَ بلوچستان ءِ پدمنتگیں ھند ءُ دمگاں کتابجاہ جوڑ کنگ ءَ بگر داں لوگاں سیاسی میگزین سر کنگ ءِ جھد ءَ گلائیش اِنت۔ بلئے استان چہ بی ایس او آزاد ءِ اے کاراں ھچبر وش نہ بیتگ۔ آئی ءِ واھگِ اِنت کہ آ بے تواری ءَ بلوچ سرڈگار ءِ مال ءُ مڈیاں بہ پُل ایت۔ وتی ھمے واھگ ءِ سرجم کنگ ءِ ھاتر ءَ پاکستان ءَ بی ایس او آزاد ءِ باسکانی واستہ وڑ وڑیں جیڑہ ودی کنگ ءِ جھد کتگ ۔ یک نیمگے آیانی کُشت ءُ کوش بندات کتگ ءُ دومی نیمگ ءَ گل ءِ تاک آزاد، گروک ءُ سگار ءَ ھوار ایدگہ سیاسی گلانی لیٹریچرانی سرءَ بندش جنئگ ھمے یکیں پالیسیِ اِنت۔
بلوچ اسٹوڈنٹس آرگنائزیشن آزاد ءِ جھد اِنت کہ بلوچ ورناہ ءُ لس مھلوک ءَ چہ دنیا ءِ بدل بوؤکیں سیاسی جاور اں سرپد بہ کنتءُ گلامی ءِ سیاسی، معاشی ءُ چاگردی جیڑھانی سنچ ءَ بہ دنت۔۔ ھمے در گت ءَ تنظیم وتی وس ءُ واک ءِ ھساب ءَ کار ءَ اِنت ۔ زور گریں استان ھم وتی ھزار داب ءِ مکراں گوں بلوچ راجی جُنز ءِ دیم ءَ دارگ ءِ جھد ءَ دزگلائیش اِنت۔ بلئے اے راستی ءَ کس بدل کت نہ کنت کہ زوراکی پہ مدامی برجاہ بوت نہ کنت ، شرط ایش اِنت کہ قوم ھچ وڑیں قربانی ءِ دئیگ ءَ چک ءُ پد مہ بنت۔
بی ایس او آزاد ءِ ترجمان سگار ءِ بیستمی تاک شمئے دست ءَ اِنت۔ اے تاک ءِ تہ ءَ بلوچستان ءَ ھوارسرجمیں دنیا ءِ تہ ءَ بوتگیں واقعہ آنی تجزیہ بلوچی، براہوئی، اردو ءُ انگلش زبان ءَ کنگ بوتگ اَنت کہ ھرچ پڑ ءِ مردمانی واستہ پہ سرپدی ءَ آسانی بہ بیت۔ ما اُمیت کن ایں کہ سگار ءِ وانگ ءَ پد شما وتی سر ءُ سوجاں مارا ای میل کن اِت۔




چَہ چِتگیں رودپترءَ

تاک ءِ پُشتءَ تاکاں لیٹینان اَت ءُُ ھمک تاک آئیءِ جیڑگاں گیش کنان اَت، بلے انگت بازیں تاکے آئی ءَ لیٹینگی اَت کہ لیٹینت یئِ  نہ کت!!!
آئی ءَ تاکے لیٹینت: یک مردے، اُستایے ءِ گورءَ نشتگ۔ زھم ءُُ اِسپر ٹَپّائینگ ءَ اِنت، بلے دست یئِ  آئی ءِ لوگانی نیمگءَ شھار داتگ اَنت۔
”اِے وَ منی بازار ءِ اَکس اِنت بلے اے تاک ءِ سرءَ کَے ءَ جوڑ کتگ!!؟“
آئی ءَ دگہ تاکے لیٹینت: مردے جنگ ءَ اِنت، لھتے نوکی چَہ واب ءَ پادایگ ءِ جُھدءَ اِنت۔
سیمی تاک یئِ  لیٹینت: دو مردم جنگءَ اِنت، لھتے نشتگ ءُُ تماشا چارگ ءَ اِنت۔
پدءَ چارمی تاک یئِ  لیٹینت: یکے کُشگ بوتگ ءُُ دومی آئی ءِ سرون ءَ نشتگ ءُُ گریوگ ءَ اِنت۔ مردم درست وتی لوگانی تہءَ سَر کَشّگ ءَ اَنت۔
مردکار پاد اَتک، ڈَنّ ءَ دَراَتک ءُُ چار اِت یئِ پرچاکہ ھما تاک ءِ سرءِ جوڑ کتگیں اَکس آئی ءِ ھمساھگانی لوگانی رَنگ ءَ اِت اَنت۔
”یا….!! ادءَ انگت چُشیں ھبر نیست ءُُ گونڈو ھم لئیب ءَ اَنت، بلے اَکس کَشّءَ باریں پرچا…..!!؟“
گومے جیڑگ ءَ، پدءَ اَتک ءُُ تاکے لیٹینت یئِ: مردم جنگءَ اِت اَنت۔ ھمیشاں لھتے جَنَگ بوتگ اَت ءُُ لھتے ھمے جونانی سرءَ گریوگ ءَ اَت۔
اے رَندی آ گُڑ اِت، پرچاکہ ندارگ اَنچوش اَت گوش ئے زاناں بُت کَشّءَ آئی ءِ میتگءِ دَمک ءُُ مردمانی بُت جوڑ کتگ اَنت۔
ڈَنّ ءَ دَر اَتک: ”دِلوؔ، کھیرؔ، مُریؔ، شَدریؔ، او! بانڈیؔ؟“
درستاں یک یک ءَ پَسّو دات: ”جی واجہ!… ھَیر اِنت؟“
پَسّو یئِ نہ دات ءُُ پدءَ لوگ ءَ اَتک ءُُ تاکے لیٹینت یئِ: لھتے جنین برھنگ کنگ بوتگ ءُُ ھمیشاں لَٹ دیگ بوگ ءَ اِنت۔
ھمے دراھیں اَکس آئی ءِ مات، گھار ءُُ جن ئیگ اِت اَنت۔ گبیرّگ ءَ چُلّ ءَ شت، پدءَ گھار ءِ لوگءَ، ھمے وڑءَ تچانی ءَ ڈگار ءَ مات ءِ ھال ءِ گِرگءَ شت۔ بلے اے درست سلامت اِت اَنت۔
نوں آئی ءِ جیڑگ گیش بوان اِت اَنت، ءُُ اے ھبر پرائی ءَ دردے اَت کہ ھمے بُت کَشّ کَے بوتگ کہ دراھیں اَکس یئِ  منی کَس ءُُ ازیزانی جوڑ کتگ اَنت یئِ۔؟ مستریں ھیرانی ھبر پہ آئی ءَ ایش اَت کہ آئیءِ سرجمیں بازار ءَ بُت کَشّ نیست ءُُ نبوتگ!!
سگریٹے روک کت یئِ: ”باریں ھمے بُت کَشّ کَے اِنت!!؟“
پدءَ ھمے تاک یئِ زُرت اَنت ءُُ کوہ ءِ بُن ءَ شت ءُُ نشت۔
تاکے لیٹینت یئِ: گُڑ اِت…!! ھمے کوہ ءِ بُن ءَ لھتے جون اَنت کپتگ اَنت، بلے ایشانی سرءَ موتک آروک آئیءِ کسانی ءِ سنگت اَنت۔
آئی ءِ گیشتریں گُڑَگ ھمیش اَت کہ سھتے پیسر ھمے تاک ءِ سرءَ دو مردم جنگءَ اَت، لھتے نشتگ ءُُ تماشا چارگ ءَ اَت، گڑا اِے اَکس ھمے تاک ءِ سرءَ چِتو ءُُ چے پیم بدل بوت اَنت؟ دومی ایش کہ اے اَکس اوں تاجگ اَنت، پرچا کہ رنگ آئیءِ دستءَ لِچّگءَ اِت اَنت۔ نوں آئی ءِ ٹیلگ چَہ ترس ءَ دَر اَتک اَنت۔
آئی ءِ دل ترکگ ءَ اَت ءُُ لرزاں لرزاں اُستا ءِ گورءَ اَتک: ”من ءَ یک شرّیں زھمے بہ جن ءُُ بدئے کہ مروچاں من ءَ وڑ وڑیں اَکس گِندگ بوگ ءَ اِنت کہ من لوٹاں وتءَ بہ پھریزاں۔“
اُستا ءَ مِرمرانکیں کندگے جت ءُُ گوشت: ”تو اَنوں کجا روگءَ ئے؟“
”ڈگار ءِ نیمگءَ دَمے سارت کناں، بلے چَہ منی واتری ءَ پیسر زھم ءَ ھم تیار کن ءُُ دیم دئے…!!“
اُودءَ کھیرے ءِ بُن ءَ نشت۔ سھتے دَم ءِ سارت کنگ ءَ پد، تاکے لیٹینت یئِ: ”یا….!! اے وَ ھمے کھیر اِنت ءُُ جھل ءِ نندوکیں مردم من آں، بلے اے اکس ءِ تہءَ منی چمّاں تیر وارتگ…!!!“
آئی ءِ جان ءَ درھگے کَپت، نُکّ یئِ ھُشک بوت۔ سھتے پیش ھمے تاک ءِ سرءَ دگہ اَکس اِت اَنت۔ بیرگءَ آئی ءَ وتی دستے چَمّانی نیمگ ءَ بُرت، ھون ءَ پنژار بَست…..!! آئی ءَ لوٹ اِت کہ تاکاں بہ لیٹین اِیت، ءُُ ندارگاں وتی ھَکّ ءَ بہ مَٹّائیت بلے آئی ءِ تھنائی ءُُ بے وَسی ءَ آ وار نہ دات…..!!!



دودء ُ ربیدگ ء ُ زُبان

ڈاکٹر ناگمان:
یک راجے یا گْروھے ءِ زِند گْوازینگءِ وَڑء ُ پیماں دود ء ُ رَبیدگ گش اَنت۔ مئے تہءَ بازینےءِ نِزّءَ ایوکءَ پَندولء ُ پاگ یا سَواسء ُ کپاتءِ نام دود ء ُ ربیدگ اِنت۔ بلے چو نہ اِنت۔ دود ء ُربیدگءِ تہہءَ یک راجےءِ سَجّویں زاھِریء ُباتِنی بزاں مادیء ُ پِکری شئے کاینت۔
اِشانی تہ ءَ لہتے چیزّ ھَنچین اَنت کہ وَھدءِ پَجّیءَ یلہ دیگ بنت چو کہ وَھدءَ بلوچانی سَواس تَکُّل ءُ بَزبانی بیتگ اَنت، مَرچاں چَوَٹّ ءُ کوش اَنت۔ پیسرءَ ھِندُستانءَ ”سَتی”ءِ رَسم بیتگ کہ مَرد کہ مُرتگ گُڑا جَنءَ ھم وتا سوتکگ گوں بلے نی اے رسم نیست اِنت۔
دود ء ُ ربیدگءِ لَھتے بَھر ھَنچین اَنت کہ آ ھِجبر یَلہ دیگ نہ بنت۔ آھاں یلہ بہ دئیے، راجءِ جِند مِریت۔ چو کہ زبان اِنت۔ دنیاءِ دْرستیں دود ء ُ ربیدگانی بُنیاد زبان اِنت۔ زُبانے کہ مِریت، تیوگیں ربیدگے، تیوگیں راجے گوں وت بارت گوں۔ زبان راج، رَبیدگ، راجدَپتر۔۔۔ دْرستانی ساہ اِنت۔



کسانی یک شپے ء میارات

مہروان کمبر:
باروٹیانی ارجان جتگیں زندگی ء َ درد، رَنج  ء ْ گم تہنائی ابیتکی ء َ ابید دگہ ھِچ نیست
آ شپی من سک ابیتک ات آں۔ ہمے کہ من تہناء ْ ابیتک باں گڑا کتابے الم وان آں۔ آ شپ ء َ  سنگتے ءِ نیمگا چَہ سوگات بیتگیں کتاب مھمود درویش ءِ سرگوست ء َ وانگ ء َ اتاں۔ مھمود درویش ءِ اسل نام محمود سلیم ھسین درویش انت کہ 13 مارچ 1941 پَلستین ء َ یک میتگےِ ھست کہ آئی ء ِ نام البرو اِنت ھمود ء َ ودی بیتگ۔
 8 اگست 2008 امریکہ ء َ بیران بوت۔ محمود درویش پَلستین ء ِ نامداریں شائرے بیتگ۔ وتی زندگی ء ِ بابت نبشتہ کنت۔   ”من ء َ وتی ھما زمانگ شر یات اِنت کہ من شش سالی زھگے اتاں۔ وش زید ء ُ دلکَشیں کوھی دمگ البرو نامیں میتگے ء َ  جھمنند اتاں۔ اے میتگءِ دیما پراہ ء ْ شاھگانیں پَٹے اَت۔ ما گریبی زندے گوازینگ ء َ اِتیں۔مئے کار ء ْ  کسب دھکانی اَت۔
من ہپت سالی زھگے اِتاں کہ منی کسانی ء َ اناگتہ وتی ھلاسی ء ِ جار جت۔منا شری ء َ یات اِنت کہ منی کسانی ء َ چون وتی ھلاسی ء ِ جار جت۔
گرماگی شپ اَت میتگے مردم چو داھِمی وڑا لوگانی برزا وپتگ اِت اَنت۔اناگتہ شپ ء ِ نیم ء َ  منی مات ء َ  من ء َ پاد کْت۔
نِی من اِیتاں میتگے دگہ بازیں مردم ھوار اِت اَنت تچگ اِتیں دیم پہ جنگل ءَ۔ تیر مئے سرانی سر ء َ گوازگ ء َ اِت اَنت۔من ء َ ھچ سرپدی نیست  اَت کہ چی بوھگ ء َ اِنت۔ اے چی ء ِ کہ سرجمیں مھلوک تچان اِنت۔
یک سرجمیں شپے ء َ تچ ء ْ تاگ ء َ پد منی سیاد ء ْ وارس باریں کجانگو بیگواہ بیتاں۔من ھمے سیاداں گون یک  درامدیں دیارے ء َ اتکاں۔اودءِ گونڈو دگہ وڑیں گونڈو اِت اَنت۔ من گوں کودکی ء َ جست کت کہ من کجا اتکگاں۔ منی گوشاں اولی رندا لبنان ء ِ نام کپت۔
من نِی یات کن آں ھما شپ ء َ کہ آئی ء َ بے رھمی ء َ منی کسانی ء ِ سپرا لکیرے کَش اِت۔ منی بے سما ء ْ درد ء ْ رنجاں چہ نہ آشناھیں کسانی ء ِ سپر ھلاس بوت۔ من اناگتہ سما کْت کہ من ھم نی مزناں۔ منی کسانی ء ِ لوٹ ء ْ واھِشت درست ھلاس بوت اَنت۔ آہانی جاھ ء َ درد ء ْ رنجاں گیپت۔ھمے زمانگ ء َ کہ درانڈیھی ء ِ زندے گوازینگ ء َ اِتاں من ء َ گمان بوت کہ وتن چی یے؟ وتن دوستی چی یے؟ من ھما روچ ء َ ھچ بر بیھال نہ کن آں کہ من زندگی ء َ اولی رندا دراجیں کتارے ء َ اوشتاتگ اتاں۔ ھما وراکء ِ واست ء َ کہ یک سرکاری گلے ِ بہر ء ْ بانگ ءَے کنگ ء َ اَت۔ اے ورگانی تہ ء َ گیشتر زردیں پنیر اِت اَنت۔
ھمے روچانی تہ ء َ منی گوشاں لہتیں لبز کپت کہ آھاں منی چمانی دیما نوکیں دنیایے ءِ در پچ کْت اَنت۔ وتن،جنگ، ھال ء ْاھوال. پناہ گیر،پوج، سیمسرسالے ء ِ گوزگ ء َ پد کہ آوھد ء َ  من چو پناہ گیرے ء ِ پئیم ء َ زندگی ء ِ روچاں تیلانک دیان اِت آں۔دوھمی روچ ء َ منا مْلک ء ِروگ ء ِ گوشگ بوت آ شپ ء َ  من ھچ واب نہ کپتاں۔یک انچیں وشی َاَت کہ چماں نز بوھگ ء ِ نام نہ زانت ء ُ لوگ ء ِ واتر بوھگ ء ِ بزانت پمن اِش انت کہ آ زردیں پنیراں چہ داھِمی جان ء ِ چٹگ ء ْ پدا لبنانی گونڈوانی بدء ْ رد ء ِ پَجّیگ ء َ آیانی ہما داتگیں نام پناہ گیر  پہ داھِمی ھلاس بیت۔
ما واتریءِ سپر ء َ درکپتیں۔ راہ سک تھاراَت۔ھر نیمگ ء َ تھاری ء َ مانشانتگ اَت۔ ما سَے مردم اِت اِیں۔ من منی ناکو ء ْ یک رھشونے کہ آ کوھِستانی راہ ء ْ دراں بلداَت۔منا یات اِنت باز راہ ء َ ما گوکو کتگ اَت کہ کسے مارا مَہ گندیت یک۔ ڑند ء ُ ڑولیں سَپرے ء َ پد من دیست کہ ما شھرے ء َ سَر بیتگیں بَلے من ء َ ھما وھد ء َ دلپروشی بوت کہ ما وتی میتگ ء َ نہ اتیں بلکیں ما دیرالاسد ء َ اتکگیں نہ اودا منی لوگ اِت اَنت نہ دمک اِت اَنت نہ پٹ ء ْ میدان۔من زانت کہ من وتی وابانی ھنکین ء َ سر نہ بوتگاں بلکیں یک پناہگیرے ء َ وتی ڈسء ْ نشان بدل کتگ اِت اَنت۔
من لبنان ء َ  ھم پناہ گیرے اِتاں ء ْ وتی ڈیھ ء ِ سرا ھم اتکگ ء ْپناہ گیریں زندے گوازینگ ء َ اِتاں۔
اے گپاں کہ من نِی کنگایاں منی اْمر 28 سال سرجم بیتگ۔ من آ زمانگ ءِ بابت ء َ جوانیں وڈے ء َ گْشت کن آں من وھدے آ دوئیں دروشماں دیم پہ دیم کن آں کہ انسان درامدانی ڈیھ ء َ پناہگیر بہ بیت ء ْ پد ء َ وتی زمین ء ِ سر ء َ  ھم پناہگیر بِہ بیت بِہ نندیت گڑا آسرا دردے سیاہ مار ڈسیت کہ وتی سرزمین ء ِ سرا پناہگیر بوھگ چینچو دردناک اِنت۔
درانڈیھی ءِ درد لوٹ ء ْ واھِشت ء َ واتر بوھگ ء ِ روچانی ودار انچیں چیز اَنت کہ اشانی ڈولے نہ ڈولے ء َ سبب الم بیت۔ بلے وتی ڈیھءِ سرا پناہ گیر بہ بوئگ گران اِنت۔ پد ء َ وھدے انسان سال ء ْ سیمانی سپر ء َدیمروی کنان بیت گڑا اے بیچاڈی ء ِ ملارءَ درکپ اِیت ھما وھدء َمردم ماریت کہ وتی ڈیھ ء َ مئے زندگی بلے کہ ھروڑا گوستگ مول ء ْمراد  وَ اَست۔ ھمے وھد ء َ انسانے ء ِ زندگی ء ِ شرتانی سپر بندات بیت ء ْ  جیڑاھانی گیش ء ْ  گیوار کنگ ءِ واھگے ودی بیت۔ من وتی اْمر ء ِ اے نوکیں سپر ء َ آ جیڑہ اے راہ ء ْ در پول اِتگ اِت اَنت نِی منی کسانی ھلاس بیتگ اَت۔ من ماراِت کہ من ء َ  ھمگرنچ بوھگی اِنت۔ اے ھمگرنچی  دلپروش ء ْ ردیں ھمگرنچی یے مہ بیت بلکیں یک جوانیں ھمگرنچی یے بہ بیت۔”
کتاب ء ِ اے در ھلاس نہ اِت کہ منی مات دروازگ ء َ زوراں ٹْکگا لگ اِت کہ منی چک درا ڈن ء َ بِہ تَچ کہ مئے میتگ ء َ بازیں گاڑیانی لائیٹ پیداکاں۔ من دراتکاں وتی کستریں برات ءِ دست گیپت دیم پہ مچکدگ ء ْ جنگل ءَ۔ دیر نہ گوست کہ مارٹر ء ْ تیرانی تواراں سرجمیں بازار جکسینت رَند ء َپشت ء َ چک جَن آں ستکگیں لوگانی دیت چِست اِت اَنت۔ ما بلوچستان ء ِ نِشتگیں پسگ ھم چو پَلستین ء ِ بچانی وڑ ء َ یک ازابیں در پہ دریں زندے گوازینگائیں۔ھر وھد ء َباروٹیانی گاڑی چو دْزیں شاھِیناں بازاراں ایر دینت گڑا میتگ ھالی بیت اگاں کسے سرپد نہ بیت گاڑیانی آیگ ء َ مہ تچ اِیت گڑا آئی ء ِ چم بندگ بنت آوار جنگ بیت۔سیاھیں کوٹیانی میار کنگ بیت، چیزے روچ ء َ یا ماہ ء ْ سالاں رَند آ شہید کنگ ء ْ لاش ما پٹ ویرانگاں دور دیگ بیت یا دروگیں دیم پہ دیمی جنگے ء ِ نام ء َ آئی ء ِ لاش لوگ ء َ سر بیت۔ پدء َ بازارانی گران نھادیں مڈی گاڑیاں کنگ بنت لوگ سوچگ بنت یا کہ ٹریکٹر ء ِ سر ء َ کروجگ بنت۔ چو پَلستیں البرو بازارءِ  وڑا  البرو ء ِ مردماں پمیشکا لڈ اِت کہ لوگ ٹریکٹرانی سر ء َ کروجگ بیتاں کہ اودءِ  مردم وتی زمیناں یلو بِہ کن انت۔درپہ دریں زندے بِہ گوازین اَنت۔ اگاں کسے واتر کنت گڑا کس مہ زانت منی لوگ ء ْ جاگہ کجام بیتگاں۔ البرو میتگ ء ِ نام ء َ بدل کن اَنت احیھودہ کن اَنت اے میتگ ء َ اسرائیلیاں وتی کِشت ء ْکشاری میتگے جوڑ کتگ منی وتن ھم انچوش سامراجی پروجیکٹانی سوبمندی ء ِ واست ء َ بازاراں لڈینگ ء ْاودءِ مردماں در پہ در کنگ، لوگ ماندارگ بوھگ ءَ اَنت۔ گوادر ء ِ وڑیں شہراں آپ ء ِ تنگی پیداک کنگ بوھگ ء َ اِنت تا کہ مردم لاچار بہ بنت لڈ ء ْ بار بِہ کن انت۔تاکہ آیانی جاگہ کبزہ کنگ بہ بنت دری راج آباد کنگ بہ بنت۔انچوش کہ پَلسطمتین  ء ِ نامداریں گدار نویس سوزن ابوالہوا ء ِگدار ٹپ ء ِ نشان ء ِ تھا کارِست یحیی ء َ درانڈیھ کنگ بیت آئی ءِ زیتونانی باگ پچگرگ بیت گڑا بلاھین مدتے ء َ رَند چیروکانی باگ ء َ رؤت چاراِیت باگ ویران اِنت۔ زیتونانی درچک گیمرتگاں، بر اِش زمین ء َ رتکگ اَنت۔ یحیی درستیں باگ ء ِ زیتونانی درچکاں گلائیش کنت ء ْ گریویت۔ گْشیت اے زمین ء ِ ھاک ء ِ دوستی  اِنت منی ھوناں ھوار بیتگ پمیشکا شما سرسبز بیتگ ئے ۔پد ء َ وتی کِسگاں زیتون ء َ چہ پْر کنت ء ْواتر پناہگیریں کیمپ ء َ کئیت یحیی ء َ ایندگہ پناہگیر جست کن اَنت چون اَت مئے وتن؟گْش اِیت وتن گون منی باگ ء َ ویران کتگ اِش۔ اے باروٹی چی زان اَنت کہ زمین ء ِ مھر ء ْ دوستی چی یے؟زمین ء َ گوں مھر کنگ چی یے؟ اشاں گوں منی زمین ء َمھر نہ اِنت اشاں منی زمین ء ِ مڈیاں گوں مھر انت۔ اشاں منی زمین درکار نہ اِنت اشاں منی زمین ء ِ مڈی درکار اَنت۔اشان اگاں منی زمین ء َ گوں مھر بیتیں گڑا زیتونانی باگ سرسبزاِت اَنت۔کمو وھد ء َ رند یحیی  پد ء َرؤت باگ ء َ گڑا اسرائیلی ِ ءِ گِند اَت ئےِ تیرانی آماچے کن اَنت وتی زمین ء ِ ھاکاں چْکیت ء ْ داھِمی واب کپ اِیت۔ آئی ء ِ واھِشت اَت من وتی زمین ء ِ سر ء َ وتی مانشجاہاں کَل بہ باں۔ گڈی ء َ آئی ء ِ لوٹ سرجم بوت۔ ء ْ گُڈسرءَ  آ وتی زمین ء ِ سر ء َ وتی میتگ ء ِ مانشجاہ ء َ کَل بوت۔
منی وتن ء ِ مچکدگ ھم ویران اِنت۔ ھما مچانی لْٹاں کہ ما چِکو بستگ اَت ء ْ  کسانی ء َ چِک وارتگ اَت مچانی بن ء َ ناہ چِتگ اَت۔ آ مچ نِوں نہ منتگ اَنت۔ باروٹیاں آس داتگ اَنت۔ ھمے مچکدگانی ساھِگاں گرم ء َ ھلک ء ِ کماش ء ْ ورنایاں ہشتاں چوکی لیب کتگ پد ء َ ھمے مچکدگ ء ِ ساہگاں کماش عبدالسلام گون اقبال ء ْ دگہ سَے کَس ء ِ ھمراھی ء َ دشمن ء ِ مارٹرانی زدا کاینت ء ْ شہید بنت۔ آہانی ریتکگیں ھوناں چہ ہشتاں چوکی ء ِ کل سر ریچ بنت۔ ھما وڑ کہ مہمود درویش ء ِ کسانی یک شپے ھلاس بوت ما ھم وتی کسانی ء ِ وشی ندیستاں۔مئے کسانی ھم تیرانی تواراں سْتکگیں لوگانی پراں رتکگیں ھونانی ھار ء َ گون وت برت۔ مارا ھم چو آزاتیں وتن ء ِ زھگانی وڑا بَیگ  بڈا کنگ ء ْ  وانگ جاہ ء َ رؤگ وانگ ء ِ ھب بیتگ۔بلے مئے وانگ جاہ دراجیں بوٹ والا ء ْ وردی والایاں وتی ارجان جت اَنت۔ اے گپ راست ء ِ کہ ھر راجے گلام بوت گڑا آئی ء ِ شادہ ء ُ وشی ء ُ کسانی ھلاس بنت۔ آئی ء ِ ھرچ چیز چراھی ءَ پْلگ بیت، بس گمانی  سیاھیں جمبر پہ مدامی ساھیل بنت۔



  بلوچی زُبان ءُ پاکستان ءِ پندل

:نودان بلوچ
ھزاراں سالانی پند ءِ بُرّگ ءَ پد بنی آدم ءِ سرجمیں مادی ءُ غیر مادی دیمروئیءُ سوبمندیانی تہ ءَ زُبان یک بے دروریں کٹّے زانگ بیت۔ توارانی رِد ءُ بند ءَ چہ لبز ٹھ اَنت۔ ھمے لبز کہ یجّاگاہ بنت، گپ ءُ ھبر جوڑ بنت۔ بلئے زُبان تھنا لبزانی امبارے نہ اِنت۔ ایشی ءِ تہءَ انسان ءِ مارشت، سسّا، ھیال ءُ لیکہ ، راجی تب ، ءُ کرنانی کُتہ کاری گیدی کِسَہ، شعر ءُ بتلانی دروشمءَ ھوار اَنت۔ مارشت بنت کہ چاگردی جیڑہ ، راجدپتر بیت کہ ربیدگ، لبزانک بیت کہ رسانک، سائنس بیت کہ باپار، سیاسی جُنز بنت کہ نیکراھی سِتک، درست وڑے نہ وڑے زُبان ءِ چمدار اَنت۔ پرچہ کہ زُبان درانگازی ءِ مستریں ازباب اِنت۔
راجانی واستہ زُبان راجی زند ءُ پجارءِ اژدری ئیں بھرے۔ آ زُبان اِنت کہ راجی دود ءُ ربیدگ ءَ پھازیت، آئی ءَ یکتا کنت ءُ پجارے دنت۔ اگاں راجے چہ وتی زُبان ءَ سِست بزانکہ ا چ وتی سرجمیں دودمانی مڈی ءَ سِستگ۔ بلئے برے برے زبانانی سر ءَ بدیں روچ ھم کاینت ۔ بازیں سیاسی ،چاگردی ءُ میاں اُستمانی جاورانی سَوَب ءَ زُبان نزور بنت ءُ اگاں آھانی پھازگ ءِ ھاتر ءَ شریں گامگیج زیرگ مہ بیت، گُڈسر ءَ ھمے نزوریں زُبان پہ مُدامی بیگواہ بنت۔ بلئے اے مرگ تھنا یک زُبانے ءِ مرگ نہ بیت۔ ایشی ءِ ھمراھی ءَ گْوست ءِ سرجمیں کِسّہ ءُ ساچشت ھم مِر اَنت۔
ایتھنولوگ ءِ رِد ءَ اے وھدی دنیا ءِ تہ ءَ7099 زُبان پشت کپتگ ۔ بلئے درست یکیں ھالت ءَ نہ اَنت۔ اشانی تہ ءَ انگلش ، مینڈرین ءُ اسپینیءِ (ھسپانوی)وڑیں تمرد یں زُبان ھم ھست بلئے ھزارانی کساس ءَ نزوریں زُبان ھم ھمے لڑ ءَ ھوار اِنت۔ اے گپ ءِ اندازہ ءَ ماگوں اے چیزءَ جت کنیں کہ سرجمیں دنیا ءِ آبادی ءِ نیم ءَ چہ گیشتریں بھر بس بیست ءُ سئے زبانانی تہ ءَ گپ جنت۔ دومی ھساب ءَ ما گْوشت کنیں کہ سرجمیں دنیا ءِ پنجاہ درسد ءَ گیش مھلوک دنیا ءِ زُبانانی تہ ءَ بس0.32% زُبان کارمرز کنت۔ ءُ دگہ نیمگے سدانی کساس ءَ چُشیں زُبان ھم ھست کہ آھانی گپ جنوک چہ پنجاہ ھزار، دہ ھزار یا چہ یک ھزارے ءَ کم اَنت۔ ھمے نزوریں زُبانانی سر ءَ بازیں پٹ ءُ پول ءَ پد گیشتریں زُباں زانتانی ھیال اِنت کہ داں اے کرن ءِ گُڈسر ءَ دنیا ءِ زُبانانی نیم بھر گار ءُ بیگواہ بیت۔
زُبانے بنکی ھساب ءَ دو رنگ ءَ مریت ۔یکے وَ ایش کہ آئی ءِ گڈی گپ جنوک بہ مِریت، ءُ دومی ایش کہ آئی ءِ گپ جنوک وتی زُبان ءَ یل بدینت ءُ دگہ زُبانے بزیر اَنت بزانکہ(language shift) بہ کن اَنت۔ اے دوئیں جاورانی تہ ءَ زُبان پشت کپت نہ کنت۔ چوناھا پہ وشیں دلے کس وتی ماتی زُبان ءَ یل ندنت بلئے بازیں سَوَب ءُ جاور بنیام ءَ اے نیمگ ءَ تیلانک دینت۔
مثال ء ھبر ءَ اگاں یک زُبانے چہ باپار، روزگار، رسانک، وانگ ءُ چاگردءِ آ دگہ پھناتاں چہ گِستا کنگ بہ بیت ،تہ بزانکہ آئی ءِ آکبت تھاری ءِ نیمگ ءَ تیلانک دیگ بوئگءَ اِنت۔ چیا کہ کار ءُ روزگار ءُ وانگ ءُ زانگ ءِ وڑیں آسراتی انسانءِ بُنکی لوٹ اَنت ۔ اگاں مھلوک ءَ اے چیز وتی زُبان ءِ جاگہ ءَ دگہ دری زُبانے ءِ مِنَتءَ بہ رس اَنت گڈا مھلوک بے وس بیت کہ ھما زُبان ءَ در بہ بارت ءُ وتی آسراتیاں بہ شوھاز یت۔ اے چیز بنُکی دروشم ءَ یک پندلے کہ دومی راج ءِ پجار ءَ تاوان بار کنئگ ءِ نیت ءَ سازگ بیت۔ ایشی ءِ آسر ءَ برے برے پہ زانت ءُ باز براں پہ نزانتکاری مھلوک وتی زُبان ءَ چہ گِستا بوان کنت۔
اے وڑیں زُبان دژمنیں پندلانی بازیں درور انسان ءِ دپتر ءَ نکش اِنت کہ زوراکیں راجاں جاگھے پہ زور ءُ جاگھے پہ رِپک زور گپتگیں زمینانی مھلوک ءِ ھلاپ ءَ ساز اتگ اَنت۔ ھمے درورانی تہ ءَ یکے کوریا ءِ سر ءَ جاپان ءِ زوراکی ءِ وھد ءَ گندگ ءَ کئیت کہ بندات ءَ وَ کوریا ءِ وانگجاھانی تہ ءَ کورین زُبان ءِ جاگہ ءَ جاپانی ءِ تہ ءَ نودربر وانینگ بنت۔ بلئے چیزے وھد ءَ رند کورین زُبان ءِ سر ءَ وانگجاھانی تہ ءَ پابندی ھم جنئگ بیت۔ ھمے وڑ ءَ ماں کورین زُبانءَ تاک ءِ شِنگ کنگ ءِ اجازت ھم نہ بیت۔ یک انچیں وھدے کئیت کہ کوریا ءِ مھلوک وتی نامانی جاگہ ءَ جاپانی نامانی زیرگ ءَ مجبور کنگ بیت۔
دگہ درورے بیستمی کرن ءَ ترکی ءِ نیمگ ءَ چہ کُردی زُبان ءِ سر ءَ جتگیں بندش اَنت۔ مرچاں اے بندش ظاہری رنگ ءَ وَ ھلاس اِش کُتگ اَنت بلئے دنیگہ ھم تُرکی ءَ کُردانی زُبان ھما چماں چارگ بیت کہ پیسر ءَ چارگ بوتگ۔ کُردی سیاستدان بسیمہ کونکا ترکی ءِ پارلیمنٹ ءَ وھدیکہ کُردی زُبان ءَ گپ جنئگ ءِ جھد کنت، پارلیمنٹ ءِ ممبر ھما دمان ءَ آئی ءِ گپ ءِ تہ ءَ دور کن اَنت کہ اِدءَ تُرکش زُبان کارمرز بہ کن۔ دگہ ممبرے پاد کئیت ءُ گْوشیت” برو جرمنی ءَ ھمود ءَ کُردی زُبان ءَ گپ بہ جن ۔”
بلوچ سرڈگار ءِ بھر ءُ بانگ ،ءُ دراج مُدتیں گلامی ءِ سَوَب ءَ بلوچ ءِ راجی یکجاھی، دود ءُ ربیدگ، راجی زند ءُ تب ءِ ھمراھی ءَ زُبان ھم مزنیں ھدے ءَ تاوان بار کتگ۔ پہ زُبان ءَ کار کنوکیں ادارہ ءُ دگہ آسراتی وتی جاگاہ ءَ، مرچی بلوچی ءِ ھما جیڑہ ھم نہ گیشّ اتگ اَنت کہ زبانے ءِ بنکی لوٹ بنت۔ اے بیست ءُ یکمی کرن ءَ ھم بلوچی ءِ نبشتہ رھنبدءِ جیڑہ ھما جاگہ ءَ اوشتاتگ کہ پیسرءَ بوتگ۔ نہ رومن پہ دلجمی منّگ بوتگ ءُ نہ کہ عربی۔ ھما نبشتہ کار کہ عربی نبشتہ رھبند ءَ کارمرز کنگ ءَ اَنت ، آ اے گپ ءِ سر ءَ ھم تپاک نہ اَنت کہ بلوچی ءِ آب کُجام اَنت۔ نہ بُن رھبند ءِ سر ءَ شریں وڑے کار بوتگ، نہ کہ گالبندانی سر ءَ ۔ ادارہ نہ بوئگ ءِ سَوَب ءَ لبزانک ھم نزوری ءِ مُجاں اندیم اِنت ۔ الیکٹرانک رسانک وََ بلوچی ءَ بنیاد ءَ چہ نہ بوتگ۔ وھد ،وھد ءِ سر ءَ سئے ،چار تاک ءُ ماھتاک دیم ءَ اتکگ، بلئے مالی نگیگیانی سَوَب ءَ گیشتریں تاک ءُ ماھتاک ھم پشت نہ کپتگ اَنت ۔ایشی ءِ اثر مرچی مئے دیم ءَ اِنت۔ شریں رجانک، شریں ساچشت ،ءُ پٹ ءُ پول ءِ واستہ پِڑ روچ پہ روچ تنک تِر بوان بوتگ داں اے جاگہ ءَ رس اتگ۔ آدگہ جیڑہ وَوتی جاگہ ءَ بلئے بژنی ھبرے کہ مرچی گیشتریں بلوچ وانندہ وتی زُبان ءَ نبشتہ کُت ھم نہ کن اَنت۔ ھما بھر کہ نبشتہ کُت کنت آ ھمے بُرز ءِ جنجالاں ماں پتاتگ اَنت۔ اے توامیں جیڑھانی ذمہ وار بنیادی ھساب ءَ بلوچ ءِ راجی گلامی اِنت۔ ءُ دانکہ بلوچ گُلام اِنت، اے جیڑہ ھمے داب ءَ مان اَنت۔
دنیا ءِ ھمک زوراک ءِ وڑ ءَ پاکستان ءَ ھم بلوچی زُبان ءِ ھلاپءَ وڑ وڑیں پندل ساز اتگ ۔ جاگھے پہ ھُنر ءُ ھیلہ ءُ جاگھے پہ زورانسری۔ بلوچی ءِ ھلاپ ءَ ساز اتگیں پندلانی مقصد بلوچ ءِ ڈی کلچرلائز یشن اِنت۔ اے پالیسیانی تہ ءَ یکے بلوچ وانندھاں چہ بلوچی ءَ گِستا کنگ اِنت۔ اے چیز ءَ بگندئے بلوچی زُبان چہ درستاں گیش تاوان بار کُتگ۔ ھما اولی روچ ءَ کہ بلوچ ءِ چُک وانگجاہ ءَ رؤت آئی ءَ(اردو) یک انچیں زُبانے وانینگ بیت کہ نہ آئی ءَ لوگ ءَ اش کُتگ ءُ نہ کہ میتگ ءَ۔ نہ اے زُبان ءِ گالاں آئی ءِ سر پِر بیت ءُ نہ کہ گالواراں۔ پدا وانگجاہ ءِ ھمے اولی روچ رؤت داں آئی ءِ اسکول ءِ گُڈی روچ ءَ سر بیت ، ھمے درامدیں زُبان آئی ءِِ گُٹ ءَ لوپ اِنت۔ بلوچ ءَ چہ بلوچی ءَ سندگ ءِ اے ھما اولی پندل اِنت کہ گْوستگیں ھپت دھک ءَ چہ سازگ بوھگ ءَ اِنت۔
چُکّاں چہ ماتی زُبان ءَ گِستا کنگ یکے وَ آھاں چہ وتی زُبان ءَ زبھر کنت ءُ دومی آھانی پگری ردوم ءِ دیم ءَ مزنیں اڑاندے جوڑ بیت۔ پرچہ کہ اے ھساب ءَ نودربرءِ وستہ اولی کارزانت ءِ دربرگ نہ بیت، درامدیں زُبانے ءِ دربرگ بیت۔ ءُ آ داں دہ ، پانزدہ سال ءَ یکشل ءَ ھمے درامدیں زُبان ءِ دربرگ ءِ جُھد ءَ انچو مانگیشیت کہ نیچرل ءُ سوشل سائنسءِ وانگ ءِ کَٹّ ءَ گْوز یت۔
دود ءُ ربیدگ ءُ وانگ ءُ زانگ ءِ واستہ کار کنوکیں میاں اُستمانی گل یونیسکو چُکّاں ماں وتی ماتی زُبان ءَ وانینگ ءِ ارزشت ءِ ھوالہ ءَ گْوشیت،
” چُکّاں ماتی زُبان ءِ تہ ءَ وانینگ اے ھاتر ءَ شر تِر اِنت کہ ھمے زُبان آھانی لوگانی تہ ءَ ھم کارمرز بیت۔ ھچ زُبان چہ دومی ءَ مستر ءُ کستر نہ اِنت ۔ ھرچ زُبان ءَ اینچو بود مان کہ وتی گپ جنوک ءَ سنچ ءُ سرپدی بہ دنت۔ھمے واستہ بائد اِنت کہ چُک گیش ءَ چہ گیش وتی ماتی زُبان ءِ تہ ءَ وانینگ بہ بنت ۔یک لینگوا فرینکوا یے یا پہ گپ ءَ ھال ءَ گیش کارمرز بوؤکیں زُبانے ھچبر ماتی زُبان ءِ مٹ نہ بیت۔ ۔۔۔۔۔۔ ”
بلوچ ورنائاں چہ بلوچی ءَ گِستا کنگ ءِ آسر مئے دیم ءَ اِنت۔ کہ گیشتریں وانندہ ماسٹر کنگ ءَ پد ھم نہ بلوچی وانگ زان اَنت ءُ نہ کہ نبشتہ کنگ۔ دومی نیمگ ءَ ھما ورنا کہ بلوچی ءِ جند ءِ تہ ءَ وتی ایم۔ اے ءَ کنگ لوٹ اَنت آیانی وستہ شریں اُستاد ءُ آسراتی وتی جاگہ ءَ ، چُشیں کتابے ھم نیست کہ بلوچی زُبان ءُ لبزانک ءِ سر ءَ الکاپیں چمشانکے بہ دنت۔
پاکستان ءِ نیمگ ءَ چہ بلوچی ءِ ھلاپ ءَ دگہ زوراکی یے پرائیوٹ سیکٹر وانگجاھانی تہ ءَ بلوچی زُبان ءِ وانینگ ءِ سر ءَ ھما وانگجاھانی ھلاپ ءَ وڑ وڑیں کاروائی اَنت۔ اے وڑیں گیشتر وانگجاہ ریاست ءَ بے وس کُتگ اَنت کہ بلوچی زُبان ءِ وانینگ ءَ یل بہ دینت۔ دو ھزار چاردہ ءَ تربت ءَ یک لینگویج سینٹرے ءِ سر ءَ بندش جنئگ ءِ یک نیمونے ھمے ھم پیش کنگ بیت کہ اود ءَ بلوچ زھگاں بلوچی زُبان پرچہ وانینگ بوئگ ءَ اِنت۔ دومی نیمگ ءَ ھما پرائیوٹ اسکول اَنت کہ وھد وھد ءِ سر ءَ پوج ءُ ایجنسیانی بیھار ءُ دزمانجنیءِ دیمپان اَنت۔
گوستگیں چیزے سالانی تہ ءَ گْوادر، پنجگور ءُ تربت ءِ ھمراھی ءَ بلوچستان ءِ بازیں شھراں کتابانی دکانانی سر ءَ پاکستا نءِ لشکر ءَ اُرش کتگ ءُ بلوچی کتاب گپتگ ءُ گوں وت برتگ اَنت۔ لشکر ءَ کتابانی ھمراھی ءَ دکاندار ھم آوار جتگ اَنت۔ آوار جتگیں دکاندار لٹ ءُ کُٹ ءُ بیھار ءَ پد ھمے شرط ءِ سر ءَ یل داتگ اَنت کہ دگہ برے آیانی دکاناں بلوچی کتاب ایر کنگ مہ بیت۔ اے بندش جتگیں سرجمیں کتاب نہ سیاسی بوتگ اَنت ءُ نہ کہ آشوبی۔ بس لبزانکی کتاب بوتگ اَنت۔
پہ بلوچی زُبان ءِ بیگواھی ءَ پاکستان ءِ پالیسیانی لڑ ءَ کتابانی دُکانانی سر ءَ چھاپہ ءَ ابید بازیں کتابجاھانی سر ءَ اُرش ءُ کتابانی ماندارگ، بلوچی زبان ءِ شاعر، لبزانت ءُ گلوکارانی لوگانی سر ءَ اُرش ءُ لوگانی ماندارگ، صبا دشتیاری ءُ زاھد آسکانی ءِ وڑیں زُباں دوست ءُ لبزانتانی شھید کنئگ، بلوچی ءِ زانتکار ءُ نبشتہ کاراں بیھار دیگ، ءُ بلوچی زُبان ءَ چہ روزگار ،باپار ءُ رسانکءِ ھمراھی ءَ چاگرد ءِ ھمک پھنات ءَ چہ سِندگ ءُ گِستا کنگ اوار اَنت ۔ اے پالیسیانی مول ءُ مراد بلوچ ءَ ڈی کلچرائز کنگ ءَ پد پگری گلامی ءِ آماچ کنگ اِنت۔
اے وَ تچکیں ھبرے کہ پاکستان ءِ زُباں دژمنیں پندل روچ پہ روچ ودّ اَنت ءُ مھکم تِر بنت۔ بلوچی ءِ تاوان بار کنگ ءِ نیت ءَ بازیں نوکیں رِپک ءُ راھے ھم سازگ بیت۔ دانکہ بلوچستان آزات مہ بیت ریاست ءِ اے پالیسی ھمے داب ءَ بلوچی ءِ ھلاپ ءَ برجاہ بنت ۔ بلئے بلوچ ھاک ءِ ھمراھی ءَ بلوچی زُبان ءِ پھازگ ءِ ڈُبّہ ھم بلوچانی کوپگ ءَ اِنت۔ چیا کہ اے جنگ ءِ پھنات دو اَنت۔ یکے وت ءَ آجو کنگ ءُ دومی وت ءَ رکّینگ۔




کاؤنٹر انسرجنسی پالیسی ءِ جتا جتائیں بہرانی پدر کنگ الّم اِنت

:عزت بلوچ
دنیا ءِ گیشتر ادیب ءُ نبشتہ کاراں وتی زمانگءِ سیاسی جاور وتی آزمانک، شاعری، کالم یا کہ گِدارانی تہ ءَ محفوظ کتگ اَنت۔ چاگرد ے ءِ تہ ءَ کہ جنگ سر چست کنت گڈا اود ءَ ھرچ کس رنگے نہ رنگے چہ جنگ ءَ متاثر بیت۔ ادیب ءُ دانشور چو کہ یک چاگردے ءِ حساسیں طبقہ یے ءِ بھر اَنت، پمشکہ ایشانی متاثر بوھگ یک الّمی گپّے۔
بلوچستان ءِ دراجیں جنگ بلوچستانءَ نشتگیں مردمانی سوچگ ءِ انداز، آھانی روشت ءُ گپّ ءُ ترانانی تہ ءَ بدلی آرگ ءَ اِنت، ھما مردم کہ وتارا جنگ ءِ بہر سرپد نہ بنت، ھما ھم چہ انوگیں جنگ ءَ براہ راست متاثر بوھگ ءَ اَنت۔ نوں جُست ایش اِنت کہ بلوچ چاگرد پولرائزیشن ءِ عمل ءَ چہ گوزگ ءَ اِنت،اے دوران ءَ بلوچ نبشتہ کارے ءِ یادانشورے ءِ زمہ داری چے اَنت؟ دنیاءِ تہ ءَ چنچو ھم انقلاب اتک ءَ، اود ءَ دانشورانی مزنیں کرد ے بوتگ کہ آھاں انقلاب ءِ وکالت کتگ۔ ھر وھد ءَ زوراک ءَ درشان ءِ سرءَ پابندی جتگ تاں کہ ظلم ءُ نا انصافی ءِ پالیسیانی سرءَ توار چست کنگ مہ بیت۔ وھد ءِ ہمراہی ءَ پہ نبشتہ کاراں وتی گپانی پدر کنگ ارزان تر بوھان اِنت۔ انوگیں زمانگ ءَ گپانی اظہار نہ پرنٹنگ پریس ءِ چمدار اِنت ءُ نہ کہ اخبار۔ فرانس ءِ انقلاب ءِ وھد ءَ پرنٹنگ پریس ءِ ایجاد ءَ آود ءَ پروپگنڈہ ءِ ذریعہ چہ طاقت ور ءِ دست در کت ءُ لس مھلوک ءِ دست ءَ دات۔ بلے مرچی ئیں زمانگ ءَ چہ اخبار، ٹیلی ویژن چینلز اںھم گیش ارزان تریں ذریعہ انسان ءَ ایجاد کتگ اَنت۔ انٹر نیٹ ءُ سوشل میڈیا ءِ ایجاد ءَ ہر مردم ءَ را اے اختیار داتگ کہ آ وتی گپّ ءُ ھیالاں داں دوہمی مردم ءَ سر کُت بہ کنت۔سوشل میڈیا یک انچیں پڑ ےءِ رنگ ءَ اتکگءُ سر اِنت کہ بلوچ ءِ وڑیں نزوریں راجانی واستہ یک تیاریں تلوے۔ بس بلوچ ءِ نبشتہ کاراں اے تلوءِ سرءُ آھگ ءُ گپ جنئگ لوٹیت۔
بلوچستان ءِ سیاسی جاورھالانی تجزیہ کنگ، چاگرد ءِ تہ ءَ گوں تیزی ءَ سر چست کنوکیں سلکاریانی پھمگ ءُ لس مھلوک ءِ تہ ءَ منفی ءُ مثبت رجحانانی زانگ ءِ واستہ الّمی اِنت کہ ما بلوچستان ءَ چہ پاکستانی میڈیا ءِ تشریح کتگیں ھالاتاں ابید بچاریں۔ پہ مثالے، پاکستان ءِ میڈیا ءِ نزیک ءَ بلوچستان ءَ غربتءُ بے تعلیمی ءِ سوَب بلوچستان ءِ ھما ’نمائندہ‘ اَنت کہ آ پاکستانی پارلیمنٹ ءَ نشتگ اَنت۔ بلے کسے کہ چہ بلوچستان ءَ واقف اِنت آ زانت کہ بلوچستان ءِ پارلیمانی مردمانی وس ءُ واک چے اِنت۔ بلوچستان ءِ تہ ءَ ھرچ زمانگ ءَ حکمرانی عملاََ پنجاب ءِ بوتگ۔ نیشنل پارٹی ءِ ڈاکٹر مالک کہ وتارا مڈل کلاس ءِ نمائندہ گشیت ءُ آزادی ءِ جنز ءِ ھلاپءَ عملاََ کار ءَ اِنت، آ ھم منّیت کہ بلوچستان ءِ وزیر اعلی بے واک اِنت، چہ مالک ءَ پیسر اسلم رئیسانی ءَ ھم باز بر ءَ اے گپ پدر کتگ کہ آئی ءِ اختیار نیست کہ آ وتی جھلی ادارھاں جست کت بہ کنت۔ پاکستان ءِ واستہ بلوچستان یک زور گپتگیں زمینے، بلوچ ءَ را انسانی آزادی، سیاسی ءُ جمہوری آزادی ءِ حق نیست۔مثال ءِ مقصد ھما راستیءِ گیشینگ اِنت کہ بلوچستان اصل ءَ چہ آئی ءَ گوزگ ءَ اِنت۔ یک چاگردے ءِ تہ ءَ ترس ھرچ وھد ءَ مردمانی سرءَ ا اوشتوک بہ بیت، غربت ءُ بے روزگاری ترسناکیں رنگے ءَ موجود بہ بیت۔ کاؤنٹر انسر جنسی ءِ پالیسی گوں بے رحمی ءَ لس مردماں تاوان بار بہ کنت۔ مذھبی شدت پسندی، علاقائی تعصب ءُ زبانانی نام ءَ چاگرد بھر ءُ بانگ کنگ ءِ کوشست گوں ترندی ءَ برجاہ بہ بیت، چہ ایشی ءَ باوجود نبشتہ کار بے توار بہ بنت بزاں کہ آگوں وتی راج ءَ علمی بد دیانتی کنگ ءَ اَنت۔ پاکستان ءِ قبضہ گیریت ءَ چہ پد تا انّوگیں جاورانی اگاں تجزیہ ءَ بہ کنیں تہ اے گپ ءِ تہ ءَ دگہ شکے پشت نہ کپیت کہ پاکستانی انتظام ءِ تہ ءَ بلوچ قومی تعمیر ءِ عمل بیت نہ کنت۔ کجام مردم، توری آ یک پارٹی یے ءَ چہ ھمگرنچ بہ بیت یاکہ نبشتہ کارے بہ بیت، اگاں آ ئی ءِ ھیال ءَ پاکستان ءِ قبضہ گیریت ءِ ھلاپءَ جہد ءَ ابید بلوچ تعلیمی، معاشی ءُ سیاسی حوالہ ءَ ددیمروئی کنت، بزاں کہ آ رد اِنت۔ یا دانشورانی ھما بھر کہ قومی مسئلہ ءِ حل بوھگ ءَ پیسر زبان ءِ، ءُ طبقاتی مسئلہ ءِ ’’اگاں است‘‘ گیشینگ ءِ گپ ءَ جن اَنت ،آ وت ءَ رد دئیگ ءَ اَنت۔ آ چہ ھما تاریخی راستی ءَ چماں چیر دیگ ءَ اِنت کہ قبضہ گیر زور گپتگین راج ءَ پہ زور ھرچ پڑ ءَ نقص دیگ ءِ پالیسی ٹھینیت۔
زوراک ھرچ وھد ءَ چہ اجتماع ءَ ترسیت، اجتماع توری وقتی مچی یے ءِ رنگ ءَ بہ بیت یا کہ شہری آبادی ءِ رنگ ءَ یکجا بہ بیت، زوراکانی  De-urbanise ھرچ وھد ءَ جھد ھمیش بیت کہ مقبوضہ آبادی

بہ بیت۔ ما اگاں بلوچستان ءِ تہ ءَ ریاستی پالیسیاں بچاریں تہ مارا ھمے گندگ ءَ کئیت کہ بلوچستان ءَ آبادی ریاست ءَ پہ زانت شہری آبادیانی تہ ءَ بدل بوھگ ءَ نہ اِشتگ، تاں کہ ضرورت ءِ وھد ءَ میتگانی آبادی گون آسانی ءَ کنٹرول کنگ بہ بنت ءُ آھانی سرا نظر ایر کنگ بیت۔ بلوچستان ءَ سیاسی اجتماع ءِ سرءَ انوگیں اعلانیہ پابندی ھم ریاست ءِ ھمے ترس ءَ پدر کنگ ءَ اِنت۔ بلے اے مسئلہ ءِ سرا پارٹی دانشورانی ھاموشی ءَ مسئلہ ءَ چہ لس مھلوک ءِ نگاھاں دور کتگ۔
دگہ یک مستریں جیڑھے بلوچ عوام ءِ سرءَ ریاست ءِ معاشی پابندی اَنت۔ انوگیں پٹ ءُ پولءِ رِد ءَ بلوچستان ءِ 75درسد مرد م غریبیءِ لکیر ءِ سر ءَ زند گوازینگ ءَ اَنت۔کجام زمین ءِ سر ءَ کہ بیروزگاری ءُ غربت سر چست کن اَنت اود ءَ دود ءُ ربیدگ، معاشرتی برتری ءُ اخلاق وت مران بنت۔ غریبی ءُ بیروزگاری اخلاقیات ءِ دشمن اِنت۔ بلوچ راج ءِ اگاں اجتماعی پریشانی ایش بہ بیت کہ آ وتی روچ ءُ شپ ءِ نان ءَ چہ کُجا بیاریت، ایشی مطلب ایش اِنت کہ ریاست بلوچانی ھیال ءَ چہ اصل مقصد (قومی جدوجہدءَ) کنورٹ کنگ ءَ سوبمند بوتگ۔ دنیا ءِ درور مئے دیم ءَ اِنت، معاشی نابرابری جُنزانی چست کنگ ءِ چہ دگہ چونیں ھم سَوَباں مستریں سبب اِنت۔ بلے شرط ایش اِنت کہ مردمانی تہ ءَ ریاست ءِ پالیسیانی پدر کنگ ءِ واستہ دلجمیں جھد بہ بیت۔ مردماناں چہ جھد ءَ دور دارگ ءِ واستہ ریاست ھرچ سال معاشی اصلاحات آرگ ءِ اعلان ءَ کنت، بلے راستی ایش اِنت کہ غربت تالان کنگ بطور کاؤنٹرانسرجنسی پالیسی بلوچستان ءِ تہ ءَ کارمرز بوھگ ءَ اِنت۔ ریاست ءِ اے پالیسی ءِ باروا عوام ءِ سرپدی دیگ پارٹی ءُ پارٹی دانشورانی کار اِنت۔ بلے اے مزنیں ایشو کہ ایشی ءِ پدر کنگ پہ راجی جُنزءَ عوام ءِ تہ ءَ گیش قبولیت پیدا کت کنت، انگت ءَ آ رنگ ءَ پدر کنگ نہ بوتگ ۔ ریاست چو کہ بلوچستان ءُ پاکستان ءِ تضاداں چہ واقف اِنت، پمشکہ ریاست ءِ کوشست ھمیش اِنت کہ دانشورانی یک انچیں طبقہ یے دیم ءَ بئیت کہ آ ریاست ءِ موقف ءُ پالیسیانی تشریح کنگءَ ھوار بلوچ تاریخ ءُ تاریخی روایاتاں مسخ بہ کنت۔ مرچی بلوچستان ءِ آبادی اگاں چہ وتی قومی تاریخ ءَ ناواقف بوان اِنت ایشی ءِ سبب قدرتی نہ اَنت ۔ ریاست ءِ ھما پالیسیانی نتیجہ اِنت کہ ریاست ءَ بلوچ چاگرد ءَ چہ وتی پجار ءَ گِستا کنئگءِ واستہ ٹھینتگ اَنت۔ڈی کلچرلائز کنگ ءِ واستہ دگہ یک مستریں پندلے نیکراہءِ بطور کاؤنٹر انسر جنسی ازبابے کارمرز کنگ اِنت۔
بلوچستان ءَ لھتے سال پیش مذھبی شدت پسندی ءِ منّوک نہ بوھگ ءِ حساب ءَ بوتگ اَنت۔ بلے مرچی صورت حال پیش ءِ رنگ ءَ نہ اَنت۔ ھر چند کہ ما بلوچ سوسائٹی ءَ را تاریخی حوالہ ءَ سیکیولر سوسائٹی یے بگشیں، بلے سوسائٹی ءِ ذھنی تشکیل دیگ ءَ ریاست ءِ مشینری مرکزی کردار ادا کنت۔ بلوچستان ءَ مدرسہ آنی جال تالان کنگ، فرقہ پرستی ءِ نام ءَ کُشت ءُ کوش کنگ، ھزارہ کمیونٹی، زکری بلوچ ءُ روشن ھیالیں دانشورانی ٹارگٹ کلنگ ءَ ریاست وتی پراکسیز انی ذریعہ ءَ کنائینگ ءَ اِنت۔ مذھبی شدت پسندی ءِ استعمال ءِ یکیں سَوَب بلوچ قومی تحریک ءِ کاؤنٹر کنگ اِنت۔ آپریشن ضربِ عضب ءِ پندل ءُ طالبان، لشکری جھنگوی، داعش ءِ مردمانی بلوچستان ءَ راہ دیگ چیریں گپے نہ اِنت۔ جھالاوان ءُ سراوان ءَ داعش ءُ لشکر جھنگوی ءُ رخشان، لورالائی ءُ کوئٹہ ءَ طالبان گروپانی مھکمیں گڑھ بلوچ جُنزءِ باندات ءِ واستہ مستریں چیلنج بنت۔ ایران ءُ سعودی ءِ وت مہ وتی جیڑہ ھم چہ سعودی ءِ نیمگ ءَ شیعہ مخالف ٹولیانی فنڈنگ ءِ سَوَب جوڑ بوھگ ءَ اِنت ۔اے گروپانی واستہ پاکستان ءَ پناہ گاہ بلوچستان ءِ علاقہ آں جوڑ کرتگ۔ ءُ ایشانی واستہ ریکروٹمنٹ چہ مدرسہ آنی تہ ءَ بوھگ ءَ اِنت۔ بلوچ تحریک ءِ نزور کنگءِ واستہ پاکستان ءَ وڑ وڈیں جال تالان کنگ ءِ حتمی فیصلہ کرتگ۔
اے راستی یے کہ وانندھیں چاگرد چہ کاؤنٹر انسر اجنسی پالیسیاں اینچو متاثر نہ بیت چوش کہ یک ناوانندھیں چاگردے بیت۔ پمشکہ بلوچ ورناھاناں چہ تعلیم ءِ زبھر کنگ ءِ پالیسی ریاست ءَ اڑ کتگ ءُ آھانی سرءَ کارءَ اِنت۔ بلوچستان ءِ تہ ءَ سرکاری تعلیم پیسرءَ چہ ایوک ءَ پہ نام بوتگ۔ بلے ڈاکٹر مالک ءِ آھگ ءَ پد تعلیم باقاعدہ بطور کاؤنٹر انسر جنسی پالیسی کارمرز بوھگ ءَ اِنت۔ 70درسد اسکول ءَ روگ ءِ عمر ءِ گوْنڈو چہ اسکولاں ڈن اَنت ۔ ریاست ءَ اے کلیں پالیسی کہ قومی تحریک ءِ ھلاپ ءَ تشکیل داتگ اَنت، ایشانی پدر کنگ ءِ واستہ آزادی پسند پارٹی دانشورانی کردار ارزشت داراِنت۔ دانشور طبقہ وتی شاعری، آزمانک ءُ کالمانی تہ ءَ اے پالیسیانی دیم ءَ آرگ ءِ واستہ وتی کرد ءَ اگاں پیلو مہ کنت، گڈا اے گپ ءِ تہ ءَ ھچ شک نیست کہ آؤکیں بلوچستان نہ ایوک ءَ مذھبی فرقہ آنی ھوالہ ءَ بھر ءُ بانگ ءِ آماچ بیت بلکیں ریاست ءِ سرپرستی ءَ نوک سر چست کنوکیں زبان ءِ جیڑہ ءُ فرقہ پرستی ءِ وڑیں جنجال بلوچستان ءِ تاریخی اقداراں اثرانداز کن اَنت۔ بائد ایش اِنت کہ بلوچ آزادی پسند پارٹیانی دانشور انّوگیں جیڑھانی دیم ءَ آرگ ءِ واستہ ءُ بلوچ قوم ءَ را گوں جنز ءَ ھوار بوھگ ءِ سکین دیگ ءِ واستہ دیم ءَ بیا اَنت۔ تاکہ ریاست ءِ داشتگیں دانشور ءُ سیاسی پارٹی کہ راجی آجوئی ءِ جنز ءَ نزور کنگ ءِ جھد ءَ اَنت، آھانی دیم دارگ بہ بیت۔